تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ١٠

[ سوره الفاتحة ( 1 ) : آيات 2 تا 7 ]

فيض رحمانى بر اشيا شد چو تام * گفت از فيض رحيمى بر كرام

فيض رحمانى بر اشيا شد عميم * فيض خاص احمد بود يعنى رحيم

رحمت رحمانيش بر ممكنات * فيض هستى داد هر جا يا ثقات

رحمت خاص رحيمى بر خواص * يافت در قوس صعودى اختصاص

مجملى بود اين ز شرح بسمله * كن بتفصيلش زمانى حوصله

[ سوره الفاتحة ( 1 ) : آيات 2 تا 7 ]

[ سوره الفاتحة ( 1 ) : آيات 2 تا 7 ]

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ ( 2 ) الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ( 3 ) مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ( 4 ) إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ( 5 ) اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ( 6 )

صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لا الضَّالِّينَ ( 7 )

ستايش مر خدايراست پروردگار جهانيان ( 2 )

بخشايندهء مهربان ( 3 )

پادشاه روز جزا ( 4 )

ترا ميپرستم و از تو طلب يارى ميكنم ( 5 )

هدايت كن ما را به راه راست ( 6 )

راه آنان كه انعام كرده‌اى بر ايشان نه راه آنان كه خشم گرفته بر ايشان و نه گمراهان ( 7 )

از فيوض عام و خاصش در نمود * حمد او گويند ذرات وجود

عين حمد اوست بود ممكنات * ظاهر از بودش وجود ممكنات

حمد او هر يك ز موجودات او * گويد از تكوين خود بر ذات او

گر كسى حمدش كند با انتقال * در مقام بندگى يابد كمال

از پى فيض رحيمى در رشاد * حمد خود آموخت هم او بر عباد

بعدبسم اللَّه بخير المرسلين * حمد للَّه گفت رب العالمين

تا چنان كو كرد حمد خود بيان * حمد او گويند جمله انس و جان

اى نبى رحمت اندر حضرتم * باش رهبر خلق را از رحمتم

رحمت عامم بود ايجاد خلق * رحمت خاصم رسول پاك دلق

نكته‌اى در حمد خاصش مختفى است * وان تولا بر نبى و بر و ليست

آنكه اشيا را بهستى علتست * باعث ايجاد خلق از رحمت است

حمد موجد بر خلايق واجبست * كو برحمت بر خلايق واهبست

حمد عارف بر جمال و ياد اوست * بى خبر از عالم و ايجاد اوست

حمد او باشد به آن حسن و جمال * هيچ نايد ما سوايش در خيال

هستى عارف رود يك جا ز پيش * حمد خود گويد حق اندر ذات خويش

حمد خاص الخاص اندر جستجو * اين بود كز نطق او گويى به او

نيست يك مو ما سوايى در نظر * از وجود و بود غيرى بى خبر

حمد خاصان اين بود كارى به ياد * حسن خلقت را ز مبدأ تا معاد

بعد آن كار است عالم را چنين * رحمت ديگر كند در يوم دين

آرى اندر رحمت مخصوصه روى * كان رحيمى رحمت است اى نيكخوى

حمد عام اينست كارى در نظر * نعمت بيحصر و حد دادگر

سفره گسترد از تو عبد نانىيى * جان و ايمان داد اگر ربانىيى

حمد را گفتند ارباب كمال * مر ثنا باشد به آن حسن و جمال

شه فرستاده است ز استقلال خويش * نزد اهل معرفت تمثال خويش

با يكى فرمان پر وعد و وعيد * كاين بود باب اطاعت را كليد

آن يكى بيحكم و فرمان داد جان * پيش آن تمثال نيكو در زمان

عشق آمد نار غيرت بر فروخت * هستى عاشق در آن يكباره سوخت

و آن دگر تمثال شه ديد و رقم * در اطاعت شد نَزَد بيحكم دم

بندگى آورد و عجز و اضطرار * يافت از شه آبرو و اعتبار

فارغ از انديشهء بيم و اميد * بندگى شه گزيد از عقل و ديد

آن دگر فرمان نبرد از بيش و كم * برد ور هم بود از بهر شكم

برد فرمان تا كه او را نان دهد * آنچه بر وى بود مقسوم آن دهد

اينچنين عبدى بود مغضوب و ضال * نه بعقل او ره سپر نز عشق و حال

گمرهيها باز باشد مختلف * آن يك از راهست گامى منحرف

رفته رفته گمرهى افزون بود * تا كه از فرسنگها بيرون بود

روز دين كاسرارها گردد عيان * مىبرافتد پرده از رخسار جان

رهرو از گمراه يابد امتياز * باب رحمتها شود بر بنده باز

پيش از آن كز پرده آن سلطان ذات * رخ نمايد ظاهر آيد در صفات

عشق بر خود داشت اندر ذات خويش * روى خود ميديد در مرآت خويش

بر ظهور آن جمال دلفروز * بيحجابى كرد عشق پرده سوز

حب ذاتى باعث ايجاد گشت * عرش و فرش از جود او بنياد گشت

خود مخاطب عشق بر لولاك شد * كو بخلقت باعث افلاك شد

حمل بار عشق چون گرديد عرض * پس ابا كردند زان افلاك و ارض

عشق افتاد از پى شوريده‌اى * رند عيارى ، حقيقت ديده‌اى

غير آدم هيچ شيئى دل نداشت * عرض معنى جز به او حاصل نداشت

برد آدم را به زير بار دوست * تا كند همدست خود در كار دوست

هم ز آدم امتحانها كرد باز * كيست تا از هستى خود پاك باز

بر فناى خويشتن بندد كمر * تاج بدهد يابد از محبوب سر

تا نجويد بد دلى اين راه را * هم نبيند چشم غيرى شاه را

پرده‌ها بربست پيش آن جمال * از شعاع غيرت و نور و جلال

بيند او را آنكه او چشم ويست * در مقام عشق او محكم پى است

گويد ار اياك نعبد نستعين * كس نباشد در ميان جز شاه دين

كى گزارد عشق كامل سير او * تا پرستد وجه او را غير او

پس فنا مستلزم اين بندگيست * اندر اين مردن هزاران زندگيست

بنده گفتن غير بنده بودن است * كاستن جز بر وجود افزودنست

بنده آن باشد كه بيند روى او * بندگى او كند بر خوى او

اين عبوديت ز عشق است و نياز * طاعت بىعشق مكر است و مجاز

عشق هم نايد بدل بيعلتى * علت آن باشد كه بينى طلعتى

طلعت حق احمد است و حيدر است * يا ولىيى كاين دو تن را مظهر است

مظهريت هم نشان احمد است * كاندر آدم مختفى از ايزد است

بو البشر با اين نشان مسجود شد * و ان بليس از ترك او مردود شد

چون نبودش عشق استكبار كرد * عجب را استيزه بر دلدار كرد

با خود انديشيد ابليس لعين * كز چه من خائن شدم آدم امين

گفت حق آدم همه عجز است و درد * تو سراپا عجب و انكار و نبرد