تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٦٠١

در تحقيق حمل امانت

اندران روزى كه گردانده شود * رويشان در نار چون رانده شود

كاش گويند از خدا و از رسول * ما اطاعت مينموديم از قبول

همچنين ارزال گويند اى خدا * طاعت از سادات خود كرديم ما

پس نمودند آن كسان گمراهمان * ده دو چندانشان عذاب اى رب جان

لعن كن لعنى بزرگ ار ابلهيم * اين بزرگان را كز ايشان گمرهيم

مىنباشيد اهل ايمان چون كسى * كه برنجاندند موسى را بسى

پس خدايش پاك گردانيده دلق * زانچه در حقش همى گفتند خلق

بود موسى نزد حق با قرب و جاه * كرد اجابت خواستى هر چه ازاله

اهل ايمان مىبترسيد از خدا * قول حق گوئيد محكم هر كجا

تا باصلاح آورد اعمالتان * هم بيامرزد گنه در حالتان

وانكه فرمان از خدا و از رسول * ميبرد اندر فروع و در اصول

پس شود فايز بخيرات عميم * وز خدا فيروزيى يابد عظيم

[ سوره الأحزاب ( 33 ) : آيات 72 تا 73 ]

إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولاً ( 72 ) لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَ الْمُنافِقاتِ وَ الْمُشْرِكِينَ وَ الْمُشْرِكاتِ وَ يَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً ( 73 )

بدرستى كه ما عرض كرديم امانت را بر آسمان‌ها و زمين و كوه‌ها پس ابا نمودند كه بردارند آن را و ترسيدند از آن و برداشتش انسان بدرستى كه او باشد ستمكار نادان ( 72 )

تا عذاب كند خدا مردان با نفاق و زنان با نفاق و مردان شرك آورنده و زنان شرك آورنده را و توبه پذيرد خدا از مردان گرونده و زنان گرونده و باشد خدا آمرزنده مهربان ( 73 )

در تحقيق حمل امانت

عرض ما كرديم امانت در مجال * بر سماوات و زمين و بر جبال

پس ابا كردند و ترسيدند از آن * حمل پس كرد آدمى اندر زمان

زانكه ميبود او ظلوم و هم جهول * كرد زان حمل امانت را قبول

يا كه باشد آن امانت اختيار * يا كه تكليف ار كه با عقلى تو يار

در امانت حرفها باشد زياد * عارفان گويند عشق است و و داد

حمل عشق آدم تواند كرد و بس * غير او را نيست اين تاب و نفس

چون ز حمل عشق آمد بر ستوه * اين سپهر با شكوه و ارض و كوه

گشت پيدا زان ميان ديوانه‌اى * هم ز دانش هم ز دل بيگانه‌اى

آمد از ميخانه بيرون محو و مست * كف بلب آتش بجان ساغر بدست

ماسوى را هشته زير پا تمام * فارغ از دنيا و دين وز ننگ و نام

تن مجرد از لباس ما خلق * گم زمين و آسمانش از پرّ بق

سر نه او را بر كف از بهر نثار * بلكه سر را كرده زير پا غبار

گفت حمل بار عشق آن خاص ماست * آنكه زيبد شانهء ما را كجاست

فرض ما اين كار در لولاك بود * خاص كى بر ارض و بر افلاك بود

عقل تا بد در شگفت از كار عشق * رفت عاشق پيشه زير بار عشق

سر كنت كنز آمد در نمود * تا كه آن گنجى كه بد پنهان چه بود

آدمى آمد طلسم گنج ذات * مظهر كل شرح اسماء و صفات

ظلم و جهلش عين عدل و دانش است * وضع شىء بر موضعش در بينش است

شاه اگر گويد كه زير اين سراى * هست گنجى بر كند هر كس ز جاى

بهر او آن گنج دارد اختصاص * هم شود خود در غلامان از خواص

اين نمايد بهر حضارش محال * غير عاشق كوست جوياى وصال

بر كند او گر چه باشد كوه و سنگ * نز كلندى بلكه از مژگان و چنگ

ظالم است او بر خود اما ظلم او * عدلها را برده اندر خود فرو

او كجا دارد بر اين معنى شعور * كاين بر او عدلست يا خود ظلم و زور

بر كند تا دارد او جان خانه را * چيست مانع عاشق ديوانه را

او نه فكر گنج و نه پند تن است * هم نه يادش از حيات و مردن است

جذبه آمد ميروم بى خود ز هوش * آنكه دانى ميرسد بانگش به گوش

كز خرابات اين صفى ديوانه رفت * ره بگيريدش كه مست از خانه رفت

مىكند غوغا كنون در شهر و در * گرد رد زنجير بنديدش دگر

بستنش نبود بزنجير و رسن * جز بتار موى عنبر فام من

ذكر زلفم بهر تدبيرش كنيد * مر بدين افسانه زنجيرش كنيد

او بوقت هوشيارى سرخوش است * تا چه باشد چون كه مست و بيهش است

گرد گردد گرم شد چون تو سنش * كوه و ارض و آسمان در رفتنش

نك ببنديدش كه تودهء خاك را * گرد سازد هم به راه افلاك را

مست چون گردد ز بوى مى صفى * پرده‌ها بر درد از راز خفى

سر بپوشانيد خمها را ز وى * نى رسد تا بر مشامش بوى مى

جانب ميخانه‌اش آريد باز * در كنارى بر نشانيدش بناز

جمله درها را ببنديد از درون * تا مبادا بر رود ناگه برون

چنگ را گوئيد بنهد نائيش * مر شود ساكن دل سودائيش

نشنود يك دم ز چنگ و نى خروش * بحر جانش مر كه بنشيند ز جوش

خويش را ساقى بوى ندهد نشان * دور كردند از كنارش ميكشان

نام جام مىنيارد كس بلب * هم نگويد كس سرودى با طرب

باز نگذاريد تا بر در زند * ناگهان ديوار و در را بر كند

بس شكسته است او در ميخانه‌ها * وقت مستى همچو آن ديوانه‌ها

بار ديگر گر شود ديوانه او * بر رود مست از در ميخانه او