تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٥٨٩

در بيان ذكر حال نعيم بن مسعود و تدبير كردن او در پريشانى لشكر قريش

گشت از خود ديده‌ها و خيره شد * روزتان از خوف و حيرت تيره شد

بر حناجر قلبها شد ز اضطراب * وز غم افتاديد اندر پيچ و تاب

هر كسى را به حق نوعى گمان * مطمئن بودند و ثابت مؤمنان

حق يقين خواهد نمود آنجا ز وعد * غالب و قاهر شويم از بخت سعد

وان منافق پيشگان گفتى چنين * كاين گره باشند بيش از مسلمين

پس چو بر ما حمله‌ور يك‌دل شوند * مسلمين مغلوب و مستأصل شوند

امتحان آمد ز ربّ العالمين * ممتحن گشتند و ممتاز اهل دين

مسلمين گشتند جنبانيده سخت * همچو از باد و زان برگ درخت

بيست دو زان هر دو لشكر روبرو * بد نشسته خشمناك و رزم‌جو

در ميان نامد نبردى سخت و جنگ * جز كه افكندند بر هم تير و سنگ

تا كه عمرو عبد ود روزى سوار * گشت و آمد كوهسان در كارزار

كرد از خندق بسستى او عبور * اسب را بجهاند و گفتا از غرور

بر شما ظاهر كنم امروز من * كانچه گويد مصطفى كذبست و فن

در شجاعت بود مشهور آن سوار * روز ميدان بد مقابل با هزار

بود معروف او بيليل در عرب * هم نبردى كرد در ميدان طلب

ره بر او بگرفت امير المؤمنين * آن زمان با چند مرد از اهل دين

گفت او را كيستى فرمود من * ابن بو طالب ولى ذو المنن

گفت بازش كاى على « ع » تو بازگرد * تا نگردى كشته از من در نبرد

زانكه بودم با ابو طالب صديق * پاس حق اوست فرضم در طريق

گفت من بر پاس مهر ذو الجلال * با تو خواهم بود ساعى در قتال

كشته خواهم كردى اندر دست من * باشد ار نكشم تو را اشكست من

ليك من بشنيده‌ام تو بارها * گفته‌اى و كرده‌اى اقرارها

كز سه حاجت من روا سازم يكى * گفت آرى اندر اين نبود شكى

گفت از من خصلتى را كن قبول * وان بود تصديق بر دين رسول

گفت اين ممكن نباشد بىسخن * كه گذارم دين خويش از دست من

گفت ديگر آنكه ما را با قريش * واگذارى وين صف آرايى و جيش

غالب ار گردند ايشان در نبرد * قصد تو حاصل شده ز اين سوز و درد

ور كه ما غالب شويم امداد خويش * تو بجا آورده‌اى از شرط كيش

گفت گر من اين كنم نسوان قوم * هم به من آرند استهزا و لوم

اين بران گويى كه گويند از گزاف * از على « ع » ترسيد عمرو اندر مصاف

گفت سيم شو پياده بيخلاف * تا كنيم اين لحظه ما با هم مصاف

گفت از قتلت مرا آيد دريغ * رو كه سالم مانى از اين دست و تيغ

گفت دانى از كجا تو كين ز من * مىنگردى كشته با شمشير من

در غضب شد عمرو از گفتار وى * شد پياده و اسب خود را كرد پى

تيغ تيز آورد بر حيدر فرود * او سپر بر سر كشيد از حزم زود

تيغش از اسپر گذشت آمد بسر * زخم اندك يافت فرق تا جور

گفت ضرب خود زدى ضربى بنوش * چشم از بود وجود خود بپوش

تيغ زد افكند در ميدان سرش * همچو كوه افتاد در ره پيكرش

برد سوى احمد « ع » آن سر را فكند * آنكه بد سرهاى شيرانش ببند

نوفل ازرق كه بد با عمرو يار * اوفتاد و شد بخندق سنگسار

در بيان ذكر حال نعيم بن مسعود و تدبير كردن او در پريشانى لشكر قريش

از نعيم ابن مسعودت كنون * گويم او تدبير تا افكند چون

آمد او در نزد خير المرسلين * گفت دارم بر تو ايمان از يقين

ليك نتوانم كه سازم آشكار * خائفم در قوم خود ز اغيار و يار

گو به من كارى كنون ز دست من * آن بر آيد در نهان نى در علن

گفت تدبيرى در اين لشكر نما * كه ز تدبير است اغلب كارها

تا مگر يابد در ايشان ره فتور * مختلف گردند در عزم امور

پس سوى قوم قريظه شد نعيم * چون بايشان داشت صدقى از قديم

گفت صدق من شما را ظاهر است * نصح من باشد ز شفق اين باهر است

اينكه غطفان و قريش از جا شدند * جمله بر حرب محمد « ع » آمدند

مر شما را از اماكن كرده دور * بر شما زين ره نبينم جز فتور

زانكه ايشانند از شهرى بعيد * گر شكستى ناگه ايشان را رسيد

با محمد « ع » شان نباشد تاب جنگ * بر گريز آرند رو پس بيدرنگ

جانب اوطان خود گردند باز * پس شما مانيد در رنج و گداز

مىنبينم آنكه با اسلاميان * مر شما را اندكى باشد توان

دست اصحاب محمد « ع » ناگزير * مىشود اطفال و زنهاتان اسير

خاصه چون پيمانشان بشكسته‌ايد * عهد با اعداى ايشان بسته‌ايد

جز كه باشند ار بپيمان ممتحن * بر گرو گيريد ز ايشان چند تن

تا شكستى ز اهل اسلام ار رسد * مكيان باشند ناچار از مدد

چون نمودند اين يهودان استماع * صدق دانستند آن بالاجتماع

پس بر او كردند زين رأى آفرين * رفت پس ز آنجا بنزد مشركين

گفت ز اسرار است حرفى پيش من * گويم ار داريد پنهان ز انجمن

با شما عهد اين يهودان كرده‌اند * وز اماكنتان برون آورده‌اند

اينچنين بشنيدم امروز از محل * كه پشيمان گشته‌اند از اين عمل

بر محمد « ع » داده‌اند اينسان پيام * كه بعهد سابقيم اينك تمام

گر ز ما راضى شوى از مشركان * چند تن پيشت فرستيم از كلان

تا كه ايشان را كشى در انتقام * با تو هم ياريم زين پس بيكلام

كشته احمد « ع » هم بر اين پيمان رضا * عاقبت بينم بد از اين ماجرا

مضطرب گشتند و پيغامى بزود * مشركان دادند اينسان بر يهود

كه شما را گر كه باشد عزم جنگ * با محمد چيست باعث بر درنگ

كرد فردا بايد آغاز نبرد * تا نگشته زار اسب و خام مرد

چون شنيدند اين يهودان در جواب * اين چنين گفتند كاين نبود صواب

هست فردا شنبه و در كيش ما * بد بود كردن بكارى ابتدا

ديگر اينكه تا كه ندهيد از رجال * چند تن بر ما گرو بىقتل و قال

بر محمد « ع » جنگ ما نبود ز حزم * زانكه بر ما غالبند ايشان برزم

گر شكستى پس شود وارد بجنگ * بر شما چون ما نباشد كار تنگ

رو كنيد از ارض يثرب بر وطن * نيست همراه شما فرزند و زن

ما بمانيم اندر اين وادى اسير * در كف اسلاميان برنا و پير

چون شنيدند اين قريش افزود بيم * راست آمد نزدشان گفت نعيم