تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٩

[ سوره الفاتحة ( 1 ) : آيه 1 ]

سورة الفاتحة

سورة الفاتحة

[ سوره الفاتحة ( 1 ) : آيه 1 ]

[ سوره الفاتحة ( 1 ) : آيه 1 ]

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ( 1 )

بنام خداوند بخشندهء مهربان ( 1 )

از پى تفسير قرآن مجيد * باشد از حق عمر و توفيقم اميد

تا بشكر آنكه دادم نطق و كام * معنى قرآن بنظم آرم تمام

ابتدا از نام خويش اندر كتاب * با رسول رحمت آمد در خطاب

باب گنج علم خود ذات قديم * كردبسم اللَّه رحمن الرحيم

باب رحمت را بخلقان كرد باز * تا برحمت سوى او گيرند ساز

اين اشارت بود يعنى در سبب * رحمت او سابق آمد بر غضب

بهر شرح اين سه نام با نظام * مر صفى آمد بگفتار و كلام

سابق از ايجاد كل ممكنات * كنز مخفى بود آن سلطان ذات

هستى او بود در عين كمون * ز اسم و رسم و شرط و بيشرطى برون

گويم از هستى بيانى در نخست * تا بيابى ره بگفتارم درست

دانش هستى بود باب سراى * فهم هستى كن ز در آن گه دراى

گر ندارى ره بتحقيق وجود * ديگر از تفسير و تأويلت چه سود ؟

پاى ادراكت بود همواره لنگ * پس بحبل هستى اول زن تو چنگ

ذات بارى هستى مطلق بود * اسم و وصف از ذات او مشتق بود

هستى مطلق بود ذات الاحد * اندر آن هستى نگنجد وصف و حد

مطلق از شرطست و پاك از چند و چون * وز شئون شرط و بيشرطى برون

قيد و اطلاقست دور از حضرتش * برتر است از لا بشيئى رفعتش

نيست او را هيچ شرطى در وجود * نك بهستى هم چنان باشد كه بود

هستى ديگر كه ظل ذات اوست * در تجلى اولين آيات اوست

موج اول باشد از درياى ذات * شد مسمى او باسماء و صفات

بحر اللهيت آمد چون بموج * خلق از آن گشتند صادر فوج فوج

در مقام علم عين ممكنات * سر بسر گشتند ثابت يا ثقات

عقل اول گشت پيدا در وجود * وز پى تعظيم حق اندر سجود

نفس و افلاك و عناصر روح و جسم * جمله شد موجود بر هر رسم و اسم

شمس رحمانيتش افكند ظل * هر وجودى شد به حدى مستقل

بحر رحمت كشت خود را داد آب * گشت هر شيئى ز فيضش كامياب

معنى رحمن على العرش استوى * اين بود گر دارى از معنى نوا

خلق اشيا جمله در شش روز كرد * روز خلق از شش جهت فيروز كرد

گر تو را گويد كس از وسواس و شك * روز و شب باشد ز مقدار فلك

اندر آن حضرت نه شب بود و نه روز * بد بهارى بىخريف و بىتموز

پس مراد از خلقت شش روز چيست ؟ * كاندر آنجا شب نباشد روز نيست

كو مراد از ستّه باشد شش مقام * كاندر آن شش رتبه شد خلقت تمام

رتبهء اول شد اسماء و صفات * ثانى اعيان تمام ممكنات

سيّمين جبروت و رابع در فتوح * هست ملكوت ار به تن دار تو روح

رتبهء پنجم مثال آمد باسم * در ششم ملك شهود اعنى كه جسم

از بيان ستّه مقصود اين شش است * شمس حق زين شش جهت در تابش است

نكتهء بكر خوش روحانييى * با تو گويم گر بفهمم ارزانىيى

هو كه باشد نام آن ذات الاحد * يازده باشد اگر دانى عدد

شش برابر چون يكى باده شود * ذات مطلق آيد و اللَّه شود

مظهر اللَّه عين خاتمست * كو بعالم قطب و جان عالم است

هستى كون و مكان ز انعام اوست * احمد اندر دور هستى نام اوست