تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٤٩٧

[ سوره المؤمنون ( 23 ) : آيات 73 تا 90 ]

وانكه بر آيات ربشان بگروند * شرك بر حق وانكه ميآرند چند

وان كسان كه ميدهند از التفات * آنچه بدهند آن ز صدقات و زكات

قلب ايشانست ترسان از خدا * سوى حق گردند چون باز از و لا

بر نكوئيها شتابند آن كسان * سابقند از آن سبب بر مردمان

[ سوره المؤمنون ( 23 ) : آيات 62 تا 72 ]

[ سوره المؤمنون ( 23 ) : آيات 62 تا 72 ]

وَ لا نُكَلِّفُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها وَ لَدَيْنا كِتابٌ يَنْطِقُ بِالْحَقِّ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ ( 62 ) بَلْ قُلُوبُهُمْ فِي غَمْرَةٍ مِنْ هذا وَ لَهُمْ أَعْمالٌ مِنْ دُونِ ذلِكَ هُمْ لَها عامِلُونَ ( 63 ) حَتَّى إِذا أَخَذْنا مُتْرَفِيهِمْ بِالْعَذابِ إِذا هُمْ يَجْأَرُونَ ( 64 ) لا تَجْأَرُوا الْيَوْمَ إِنَّكُمْ مِنَّا لا تُنْصَرُونَ ( 65 ) قَدْ كانَتْ آياتِي تُتْلى عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ تَنْكِصُونَ ( 66 )

مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سامِراً تَهْجُرُونَ ( 67 ) أَ فَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ أَمْ جاءَهُمْ ما لَمْ يَأْتِ آباءَهُمُ الْأَوَّلِينَ ( 68 ) أَمْ لَمْ يَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ ( 69 ) أَمْ يَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَكْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ كارِهُونَ ( 70 ) وَ لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْواءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ بَلْ أَتَيْناهُمْ بِذِكْرِهِمْ فَهُمْ عَنْ ذِكْرِهِمْ مُعْرِضُونَ ( 71 )

أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً فَخَراجُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ ( 72 )

و تكليف نميكنم نفسى را مگر به اندازهء طاقتش و نزد ما كتابيست كه سخن مىكند به حق و ايشان ظلم كرده نميشوند ( 62 )

بلكه دلهاشان در غفلت است از اين و مر ايشان راست كردارها از غير آن كه ايشان باشند مر آنها را كنندگان ( 63 )

تا چون بگيريم متنعمان ايشان را به عذاب آن گاه ايشان زارى كنند ( 64 )

زارى مكنيد امروز بدرستى كه شما از ما يارى كرده نخواهيد شد ( 65 )

بدرستى كه بود آيتهاى من كه خوانده ميشد بر شما پس بوديد بر پاشنه‌هاتان پس بر ميگشتيد ( 66 )

تكبركنان به آن افسانه در شب گويان كه هذيان ميگفتند ( 67 )

آيا پس تأمل نميكردند آن گفتار را يا آمد ايشان را آنچه نيامد پدران ايشان را كه بودند پيشينيان ( 68 )

آيا نمىشناختند رسولشان را پس ايشان بودند مر او را ناشناسندگان ( 69 )

آيا ميگفتند با او جنونيست بلكه آمد ايشان را به حق و اكثرشان بودند مر حق را ناخوش دارندگان ( 70 )

و اگر پيرو ميبود حق مراد هادى ايشان را هر آينه تباه شده بود آسمانها و زمين و هر كه در آنهاست بلكه داديم ايشان را ذكرشان پس ايشانند از ذكرشان روى گردانندگان ( 71 )

آيا درخواست ميكنى از ايشان مزدى پس مزد پروردگار تو بهتر است و اوست بهترين روزىدهندگان ( 72 )

شاق نبود هيچ تكليفى ز ما * لا تكلف نفسا الا وسعها

نزد ما باشد كتابى در شئون * ينطق بالحق و هم لا يظلمون

بلكه دلهاشان از اين با شدّتى * هست اندر غفلتى و حيرتى

غير از اينشان باشد اعمالى نژند * غير شرك اعنى كه باشد ناپسند

ميكنند اعمال ناپاك و پليد * بر علاوه شرك فساق عنيد

تا بهنگام معين در عقاب * از اخذنا مترفيهم بالعذاب

آنكه ايشان ميكنند از حد فزون * استغاثه پس اذاهم يجارون

نى كنيد افغان كه يارى كرده هيچ * نى شويد از ما شما اندر بسيج

بود آيتهاى قرآن كه ز ما * خوانده ميشد هر زمانى بر شما

پس شما بر قهقرى بوديد آن * كه همى گشتيد بر اعقابتان

مينموديد اعنى از آن اعتراض * داشتيد از استماعش انقباض

سركشان بوديد و در شب در حرم * ذكر پيغمبر چو ميشد دمبدم

مينموديد از بدى او را به ياد * بودتان اعراض زانسلطان راد

مىنكرديد ايچ آيا در كلام * يعنى اين قرآن تدبّر در مقام

يا بديشان آمد آنچه در يقين * بر پدرهاشان نيامد پيش ازين

يا كه هيچ آيا رسول خويش را * باز بر نشناختندى از عمى

تا كنند انكارش از بىمعرفت * بلكه بشناسندش از رسم و صفت

يا كه ميگفتند آيا كه رسيد * جنّ بوى يعنى جنونى بر مزيد

بلكه آمدشان به حق پيغمبرى * كارهون بودند حقرا اكثرى

تابع ار گشتى حق از اهوائشان * بر تبهكاران گشت اين زمين و آسمان

و اندر آنها هر كه هست از ذى عقول * نيست يعنى ميلشان جز بر فضول

بل كتابى بازشان داديم چند * تا كه باشد بهر ايشان وعظ و پند

پس خود ايشان روى گردانند از آن * يعنى از ذكرى كه آمد در بيان

خواهى آيا مزد دعوت زين گروه * يا طمع دارى به چيزى از وجوه

پس بود مزد تو از پروردگار * مزد او بهتر ز خلق روزگار

بر خلايق اوست خير الرازقين * كه دهد هم حلق و هم رزق از يقين

[ سوره المؤمنون ( 23 ) : آيات 73 تا 90 ]

[ سوره المؤمنون ( 23 ) : آيات 73 تا 90 ]

وَ إِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ( 73 ) وَ إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّراطِ لَناكِبُونَ ( 74 ) وَ لَوْ رَحِمْناهُمْ وَ كَشَفْنا ما بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ لَلَجُّوا فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ ( 75 ) وَ لَقَدْ أَخَذْناهُمْ بِالْعَذابِ فَمَا اسْتَكانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما يَتَضَرَّعُونَ ( 76 ) حَتَّى إِذا فَتَحْنا عَلَيْهِمْ باباً ذا عَذابٍ شَدِيدٍ إِذا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ ( 77 )

وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِيلاً ما تَشْكُرُونَ ( 78 ) وَ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ وَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ ( 79 ) وَ هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ وَ لَهُ اخْتِلافُ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ ( 80 ) بَلْ قالُوا مِثْلَ ما قالَ الْأَوَّلُونَ ( 81 ) قالُوا أَ إِذا مِتْنا وَ كُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ ( 82 )

لَقَدْ وُعِدْنا نَحْنُ وَ آباؤُنا هذا مِنْ قَبْلُ إِنْ هذا إِلاَّ أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ ( 83 ) قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيها إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ( 84 ) سَيَقُولُونَ لِلَّهِ قُلْ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ ( 85 ) قُلْ مَنْ رَبُّ السَّماواتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ( 86 ) سَيَقُولُونَ لِلَّهِ قُلْ أَ فَلا تَتَّقُونَ ( 87 )

قُلْ مَنْ بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَ هُوَ يُجِيرُ وَ لا يُجارُ عَلَيْهِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ( 88 ) سَيَقُولُونَ لِلَّهِ قُلْ فَأَنَّى تُسْحَرُونَ ( 89 ) بَلْ أَتَيْناهُمْ بِالْحَقِّ وَ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ ( 90 )

و بدرستى كه تو هر آينه ميخوانى ايشان را به راه راست ( 73 )

و بدرستى كه آنان كه نميگروند بآخرت از راه هر آينه بيرون روندگانند ( 74 )