تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٤٧٧

[ سوره الأنبياء ( 21 ) : آيات 89 تا 100 ]

منزهى تو بدرستى كه من هستم از ستمكاران ( 87 )

پس اجابت كرديم مر او را رهانيديم او را از اندوه و همچنين ميرهانيم گروندگان را ( 88 )

در بيان حال حضرت يونس على نبينا عليه السلام

ياد كن از صاحب ماهى كه رفت * او غضبناك از ميان قوم زفت

بر خود او بگرفت زان رفتن غضب * كه چرا رفت او برون بىاذن رب

زانكه وعده كرده بود او از شتاب * قوم خود را بر هلاك و بر عذاب

چون كه آمد حالشان را باز جست * جملگى بودند بر حال نخست

شرح آن گفتيم در آيات پيش * پس غضب فرمود او بر نفس خويش

كز چه از حق خواست بر قومش عذاب * يا چرا بىاذن حق رفت از شتاب

پس گمان كرد او كه حق نگرفته هيچ * تنگ بر وى راه رزق اندر بسيج

يا گمان كرد او كه چون بىاذن حق * رفته بود از قوم بيرون از غلق

حق نگيرد تنگ بر وى زان عمل * يا نسازد تنگ بهر او محل

پس چو بيرون شد ز نينوى از غضب * رفت تا نزديك بحرى خشك لب

عزم دريا كرد و بر كشتى نشست * شد نهنگى راهشان بر بحر بست

موجها برخاست يا مانند كوه * اهل كشتى آمدند اندر ستوه

اندر اين كشتى بگفتند از تميز * بندهء باشد ز مولا رو گريز

شورش بحر است از طغيان او * بر خداوندش بگاه جستجو

خاست يونس گفت آن بنده منم * كه ز خواجهء خود گريزنده منم

بايدم در بحر بر زودى فكند * تا شما سالم بمانيد از گزند

زين به قرعه پس نمودند اعتماد * قرعه بر نام وى اندر دم فتاد

رفت كاندازد به دريا خويش را * باز ماند شورش و تشويش را

ماهييى بگشود بهر او دهان * آمد اين بر اهل كشتى بس گران

كافكنند اندر دهان ماهيش * بىخبر از حكمت اللهيش

جانب ديگر ببردندش ز يم * باز آمد ماهى و بگشود فم

پس توكّل كرد بر نعم النّصير * خويش را افكند از كشتى به زير

ماهى اندر دم فرو بردش بكام * بطن ماهى گشت معراجش تمام

يك قدم برداشت از خود سوى دوست * نيست جز آن يك قدم تا كوى دوست

بد دو عالم جمله زير آن قدم * وان فناى حادثست اندر قدم

نيك دانند آن قدم را اهل دل * دل ندارد هر شك خوار اين بهل

گو ز يونس كو ببطن ماهى است * بطن حوتش بارگاه شاهى است

گفته‌اند ارباب تفسير اين چنين * كه بماهى شد خطاب از رب دين

كاين نه طعمهء تست دار او را نگاه * بل تويى گردون اين رخشنده ماه

گر بكام ماهيش انداختيم * ماهيش را عرش وحدت ساختيم

هفت يا سه يا چهل روز تمام * بطن حوتش بود معراج و مقام

فلسفى گويد ز برهان متين * خارج از حكم طبيعت باشد اين

راست گويد ليك اين از طبع نيست * معجز است و آيت پيغمبرى است

داند اين كز هست خود فانى شده * از طبيعت رسته ربانى شده

سير مىكرد او به درياى شهود * در سه تاريكى و نورش ميفرود

مىشنيد آواز اشيا بر ثبوت * جمله در تسبيح حى لا يموت

پس در آن تاريكى و تشويش را * خواند از دل مر خداى خويش را

كاى خدايى كه خدايى جز تو نيست * آشنا را آشنايى جز تو نيست

ما ز خود بيگانه گشتيم اى خدا * تا تو باشى از دو عالم يار ما

من كنم تقديس و تسبيح تو زان * كه كنى پاك از عيوبم جسم و جان

من ز استمارگان بر نفس خويش * بودم از نقصان از اندازه بيش

كرد چون بر ظلم نفس او اعتراف * حق نجاتش داد از غم بىخلاف

گفت كرديم آن دعايش مستجاب * هم رهانديم از غم او را بر شتاب

مؤمنان را هم رهانيم اين چنين * كالتجا آرند بر ما از يقين

[ سوره الأنبياء ( 21 ) : آيات 89 تا 100 ]

وَ زَكَرِيَّا إِذْ نادى رَبَّهُ رَبِّ لا تَذَرْنِي فَرْداً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْوارِثِينَ ( 89 ) فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَ وَهَبْنا لَهُ يَحْيى وَ أَصْلَحْنا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ كانُوا يُسارِعُونَ فِي الْخَيْراتِ وَ يَدْعُونَنا رَغَباً وَ رَهَباً وَ كانُوا لَنا خاشِعِينَ ( 90 ) وَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَها فَنَفَخْنا فِيها مِنْ رُوحِنا وَ جَعَلْناها وَ ابْنَها آيَةً لِلْعالَمِينَ ( 91 ) إِنَّ هذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ أَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ ( 92 ) وَ تَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ كُلٌّ إِلَيْنا راجِعُونَ ( 93 )

فَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلا كُفْرانَ لِسَعْيِهِ وَ إِنَّا لَهُ كاتِبُونَ ( 94 ) وَ حَرامٌ عَلى قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها أَنَّهُمْ لا يَرْجِعُونَ ( 95 ) حَتَّى إِذا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَ مَأْجُوجُ وَ هُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ ( 96 ) وَ اقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ فَإِذا هِيَ شاخِصَةٌ أَبْصارُ الَّذِينَ كَفَرُوا يا وَيْلَنا قَدْ كُنَّا فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا بَلْ كُنَّا ظالِمِينَ ( 97 ) إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ ( 98 )

لَوْ كانَ هؤُلاءِ آلِهَةً ما وَرَدُوها وَ كُلٌّ فِيها خالِدُونَ ( 99 ) لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ وَ هُمْ فِيها لا يَسْمَعُونَ ( 100 )

و زكريا را چون ندا كرد پروردگارش را اى پروردگار من وا مگذار مرا تنها و تويى بهترين وارثان ( 89 )

پس اجابت كرديم مر او را و بخشيديم مر او را يحيى و شايسته كرديم براى او جفت او را بدرستى كه ايشان بودند ميشتافتند در خيرات و ميخواندند ما را از راه اميد و بيم و بودند مر ما را خضوع‌كنندگان ( 90 )

و آن را كه نگاه داشت فرجش را پس دميديم در او از روح خود و گردانيديم او و پسرش را آيتى براى عالميان ( 91 )

بدرستى كه اين ملت شما كه دين واحد است و منم پروردگار شما پس بپرستيد مرا ( 92 )

و پاره پاره كردند امرشانرا ميانشان همه باشند بسوى ما بازگشت كنندگان ( 93 )

پس آنكه كرد از كارهاى شايسته و اوست مؤمن پس نيست انكارى مر سعيش را و بدرستى كه مائيم مر او را نويسندگان ( 94 )