تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٤٣٠

در بيان قصه اصحاب كهف

بعدبسم اللَّه كه در كار ابتداست * هر ثنا و حمدى از بهر خداست

آنكه بفرستاد بر عهدش كتاب * مىنگرداند از كجى در وى خطاب

اعظم نعماى حق بر بندگان * هست قرآن نزد دانا بيگمان

كانچه از نظم معاش است و معاد * اندران در جست بيفقد و فساد

حمد خود را كرده خلاق ودود * از زبان فرق و تفصل و شهود

حق كند كه حمد خويش از نطق ذات * بىنشانى از وجود ممكنات

شرح آن گفتيم از پيش اى رفيق * گر بيادت باشد آن شرح دقيق

اندر اينجا كرده حمد ذات خويش * از رم فصيل در آيات خويش

جامع آن احمد كامل دم است * ز آفرينش اقدم است و اكرم است

تا نمايد حمد او بىاعوجاج * نيست يعنى سوى غيرش احتياج

يا نبيند غير او را در نهج * تا كه آيد ز ستقامت بر عوج

قيما لينذر بأسا شديد * من لدنه و يبشر بالعبيد

مستقيم و معتدل از انحراف * دور ز افراط وز تفريط خلاف

بيم ده بر كافران از نزد خود * هم مبشّر مؤمنان را تا ابد

الذين يعملون الصالحات * مزدشان نيكوست بالحق از جهات

مر مقيمند اندران اجر از سند * در ثبوت ماكثين فيه ابد

بيم و آنان را دهد كه گفته‌اند * حق گرفته هيچ فرزند از پسند

هيچشان علمى بدين گفتار نيست * كس نه ز اباشان بدين گفتار زيست

يعنى اباشان هم اين از ناباهل * از ره بيدانشى گفتند و جهل

بس بزرگ است اين كلام بىسكون * كز دهانشان بر غلط آيد برون

اين نميگويند الا بر دروغ * نيست بر گفتار كجگويان فروغ

پس همانا خود تو در فعل و مهم * باخع نفسك على آثارهم

حسرت و انده خورى از حالشان * سخت‌گيرى بر خود از اقوالشان

ناورند ايمان اگر بر اين حديث * پس مخور غم چند بر دونى خبيث

ما بگردانديم بر ارض آنچه هست * زينتى اهل زمين را در نشست

از جماد و هم ز حيوان و نبات * يا كه ز اهل علم و اوتاد و ثقات

تا نمائيم آزمايش در محل * كه از ايشان كيست بهتر در عمل

آزمائيم اعنى اهل ارض را * بر وجود اوليا و اصفيا

تا كه با حق در عمل يك روتر است * در عيان و در نهان نيكوفر است

باز گرداننده‌ايم اين قصر و گاه * كه تو بينى هم زمينى بىگياه

يعنى اينها جمله گر در خاك و پست * دل بر آنها جز كه نادانى نيست

شهرها يك جا شود زير و زبر * وين بناها جمله خاك رهگذر

صورت خوبان و زلف مهوشان * خاك گردد مينماند زان نشان

[ سوره الكهف ( 18 ) : آيات 9 تا 15 ]

أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحابَ الْكَهْفِ وَ الرَّقِيمِ كانُوا مِنْ آياتِنا عَجَباً ( 9 ) إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقالُوا رَبَّنا آتِنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَ هَيِّئْ لَنا مِنْ أَمْرِنا رَشَداً ( 10 ) فَضَرَبْنا عَلَى آذانِهِمْ فِي الْكَهْفِ سِنِينَ عَدَداً ( 11 ) ثُمَّ بَعَثْناهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصى لِما لَبِثُوا أَمَداً ( 12 ) نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ نَبَأَهُمْ بِالْحَقِّ إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَ زِدْناهُمْ هُدىً ( 13 )

وَ رَبَطْنا عَلى قُلُوبِهِمْ إِذْ قامُوا فَقالُوا رَبُّنا رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لَنْ نَدْعُوَا مِنْ دُونِهِ إِلهاً لَقَدْ قُلْنا إِذاً شَطَطاً ( 14 ) هؤُلاءِ قَوْمُنَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً لَوْ لا يَأْتُونَ عَلَيْهِمْ بِسُلْطانٍ بَيِّنٍ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً ( 15 )

بلكه پنداشتى كه بدرستى كه اصحاب كهف و رقيم در مقابل اينهمه آيات قدرت و عجائب حكمتهاى ما واقعهء عجيبى است ؟ ( 9 )

هنگامى كه جاى گزيدند آن جوانان بسوى غار پس گفتند اى پروردگار ما بده ما را از نزدت رحمتى و آماده گردان براى ما از كار ما راه يافتن به حق ( 10 )

پس زديم بر گوشهاشان در آن غار سالها به شماره ( 11 )

پس برانگيختيم ايشان را تا بدانيم كه كدام از آن دو گروه شماره نگاه دارنده‌تر است هر آنچه درنگ كردند از راه مدت ( 12 )

ما ميخوانيم بر تو خبر ايشان را به حق بدرستى كه ايشان بودند جوانانى كه گرويدند به پروردگار خود و افزوديمشان هدايت ( 13 )

و بستيم بر دلهاشان هنگامى كه بر خواستند پس گفتند پروردگار ما پروردگار آسمانها و زمين است هرگز نخوانيم از غير او خدايى هر آينه گفته باشيم آن گاه دور از صوابى را ( 14 )

اينها قوم ما گرفتند از غير او خدايى چرا نمىآرند بر ايشان حجتى روشن پس كيست ظالم‌تر از آنكه افترا كرد بر خدا دروغى را ( 15 )

در بيان قصه اصحاب كهف

بر گمان آيا تو دارى كز قديم * قصه اصحاب كهف و هم رقيم

باشد از آيات ما مانا عجب * بل عجب نبود ز قدرتهاى رب

سيصد و نه سال گر رفتند خواب * بازشان بيدار كرديم از شتاب

كهف باشد نام غارى ز آن حدود * كه حوالى شهر دقيانوس بود

نام آن واديست يا آن كه رقيم * كه در آن كشتند آن مردان مقيم

يا كه باشد نام آن ده در نمون * كامدند اصحاب كهف از وى برون

يا كه بوده نام لوحى از رصاص * كه در آن بد ثبت نام آن خواص

آن جوانان از عتاب شهريار * جاى بگرفتند چون در جوف غار