تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٤٠١

[ سوره النحل ( 16 ) : آيات 13 تا 27 ]

آمد آيت كه بد اين اول جماد * يافت از ما حس و نطق اندر نهاد

از چه استدلال او را در سبيل * بر اعاده ناوريد اينسان دليل

هشت صنف از چارپايان آفريد * تا ز پشم و مويشان پوشش كنيد

غير از اين هم ضعفهايى بىحساب * مر شما را باشد اندر انتخاب

ميخوريد از لحمشان و از كشك و شير * همچنين از روغن و پيه و پنير

هم در آنها زينت و آرايشى * مر شما را باشد و آسايشى

بازگردند از چرا چون وقت شام * هم بمرتع صبح چون گيرند گام

تحمل اثقالكم يعنى كنند * بارهاتان حمل در هر راه چند

سوى شهرى كه بدان نبويد هيچ * خود رسنده با گرانبار از بسيچ

جز بشق انفس اعنى سخت و شاق * حمل آن باشد بر ابدان در سياق

حمل نيم آن بيكبار او كنيد * عمر و طاقت نصف شد هم جان و ديد

اين چنين پروردگار انس و جان * بر شما باشد رءوف و مهربان

آفريد او استر و اسب و حمار * بهر زينت تا شويد آنها سوار

آفريند هم ز هر گون جانور * كه ندانيد آن شما ز اصل و اثر

گفته‌اند از شرح ما لا تعلمون * هست اوليتر سكوت از چند و چون

زانكه دانش را بر آن سو راه نيست * ممكن از ايجاد خلق آگاه نيست

از وجود و بود شيئى و از اثر * بر تمامى كى توان گشتن خبر

جانورها هست در جوّ هوا * هم بجوف ارض بيحد و انتها

هست اندر هر يكى آثارها * و آيد از هر يك بخلقت كارها

نام آن نشنيده كس يا نسبتش * تا چه جاى آنكه داند علتش

و آنكه هم بينى و دانى فصل آن * حمله كى دانى اثر يا اصل آن

در سر خلقت مكس

در سر خلقت مكس

از مگس پرسيد شخصى از امام * كز وجودش چيست حاصل در نظام

گفت باشد ماده و نر از نبات * هر چه رويد از زمين در التفات

بر گياه نر نشيند چون ذناب * دست و پا آلوده سازد بر لعاب

پس چو بر مايه فرود آيد مگس * بارور گردد تو را اين نفع بس

نفعها در اوست از خلاق شىء * اين يكى بود از خواص و نفع وى

باشد از باقى خدا آگاه و بس * نيست آگاه از تمامش هيچكس

كل اشيا را چنين دان ز التفات * از جماد و هم ز حيوان و نبات

شد هويدا رمز ما لا تعلمون * داند آن را هستى بيچند و چون

هم بود مر بر خدا قصد السبيل * راه موصل بر حق اعنى از دليل

هست بر حق تا كند واضح طريق * تا نماند كس بگمراهى غريق

حل و حرمت نفع و ضر و خير و شر * جمله را ظاهر نمايد بر بشر

زان طرق بعضى است گمراهى و كج * منحرف از مقصد و دور از نهج

خواستى بر وجه الجاء از خدا * مر شما را جمله گشتى رهنما

راه تا يابيد بر قصد السبيل * و اين نه بر حكمت بود بى قال و قيل

او فرستاد از سما يا از سحاب * بر زمين ماء لكم منه شراب

هم از آن باشد درخت اندر نشان * چارپايان را چرانيد اندران

ميخورند از برگ آن يعنى نگاه * قصد باشد از شجر يا هر گياه

زرع روياند ز آب از هر قبيل * بر شما ز اعناب و زيتون و نخيل

وز هران ميوه بود وين آيتى * آنكه را باشد تفكر ساعتى

رام كرد او بر شما ليل و نهار * همچنين شمس و قمر را در مدار

بهر انضاج فرا كه هم بگاه * زان توان كردن حساب سال و ماه

اين فوايد را تو بينى هر نفس * ما بقى را اهل هش دانند و بس

و اين كواكب ز امر حق باشند رام * بر شناسايى راه از هر مقام

هم در اين باشد علامتها فزون * خون لايات لقوم يعقلون

[ سوره النحل ( 16 ) : آيات 13 تا 27 ]

[ سوره النحل ( 16 ) : آيات 13 تا 27 ]

وَ ما ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُخْتَلِفاً أَلْوانُهُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ ( 13 ) وَ هُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْماً طَرِيًّا وَ تَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَها وَ تَرَى الْفُلْكَ مَواخِرَ فِيهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ( 14 ) وَ أَلْقى فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَ أَنْهاراً وَ سُبُلاً لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ( 15 ) وَ عَلاماتٍ وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ ( 16 ) أَ فَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لا يَخْلُقُ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ ( 17 )

وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ( 18 ) وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تُسِرُّونَ وَ ما تُعْلِنُونَ ( 19 ) وَ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لا يَخْلُقُونَ شَيْئاً وَ هُمْ يُخْلَقُونَ ( 20 ) أَمْواتٌ غَيْرُ أَحْياءٍ وَ ما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ ( 21 ) إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَالَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ قُلُوبُهُمْ مُنْكِرَةٌ وَ هُمْ مُسْتَكْبِرُونَ ( 22 )

لا جَرَمَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما يُسِرُّونَ وَ ما يُعْلِنُونَ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْتَكْبِرِينَ ( 23 ) وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ ما ذا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قالُوا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ ( 24 ) لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ كامِلَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ مِنْ أَوْزارِ الَّذِينَ يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ أَلا ساءَ ما يَزِرُونَ ( 25 ) قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتَى اللَّهُ بُنْيانَهُمْ مِنَ الْقَواعِدِ فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ أَتاهُمُ الْعَذابُ مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ ( 26 ) ثُمَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُخْزِيهِمْ وَ يَقُولُ أَيْنَ شُرَكائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تُشَاقُّونَ فِيهِمْ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ إِنَّ الْخِزْيَ الْيَوْمَ وَ السُّوءَ عَلَى الْكافِرِينَ ( 27 )

و آنچه را آفريد براى شما در زمين كه مختلف است اقسامش بدرستى كه در آن هر آينه آيتهاست مر گروهى را كه در مييابند بعقل ( 13 )

و اوست كه تسخير كرد دريا را تا بخوريد از آن گوشتى تازه و بيرون آريد از آن پيرايهء كه ميپوشيد آن را و مىبينى كشتيها را شكافندگان آب به سينه در آن تا بجويند از فضلش و باشد كه شما شكر كنيد ( 14 )

و افكند در زمين كوه‌هاى استوار اينكه مايل باشد به شما و نهرها و راهها باشد كه شما راه يابيد ( 15 )

و علامتها و بستاره ايشان راه مىيابند ( 16 )

آيا پس آنكه مىآفريند چون كسيست كه نمىآفريند آيا پس پند نميگيريد ( 17 )

و اگر بشماريد نعمت خدا را بشمار در نتوانيد آوردش بدرستى كه خدا هر آينه آمرزنده مهربانست ( 18 )

و خدا ميداند آنچه را پنهان ميداريد و آنچه را آشكار ميكنيد ( 19 )

و آنان را كه ميخوانند از جز خدا نميتوانند آفريد چيزى را و ايشان آفريده ميشوند ( 20 )

مردگانند نه