تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٣٧٨

[ سوره الرعد ( 13 ) : آيه 7 ]

بعضى از آن شوره و خشك و سياه * كه نرويد هيچ ازان وقتى گياه

بعض ديگر نرم و صالح بهر زرع * رويد از وى هر گياه از اصل و فرع

باغها ز انگور و خرما بس فراخ * رسته از يك اصل چندين برگ و شاخ

ميخورند اين كشت و بستان فزون * در تمام ارض يك آب از عيون

بعض را بر بعض افزونى دهيم * بهر خوردن طعم و موزونى دهيم

مر دلالتهاست بيش از حصر و حد * اندر اين از بهر ارباب خرد

كاندر اشجار و ثمرها بىخلاف * اينچنين باشد نمايان اختلاف

نيست اين بىاختيار صانعى * كه بقدرت نيست او را مانعى

ور نه ميبايد كه از يك آب و خاك * يك ثمر رويد چو انگورى ز تاك

همچنين بايد كه بر يك شكل و خو * جمله باشند اين خلايق سوبسو

زانكه از يك نطفه آن دو نطفه‌ها * گشته‌اند از چار عنصر ابتدا

هيچ نبود اختلافى اندر او * از طريق اصل و هم از رنگ و بو

دو نفر وانگه چو بينى در بسيج * نيست بر يك صورت و يك صوت هيچ

همچنين بر يك صفات و يك خصال * وينست جز از قدرت بيچون محال

گر تعجب ميكنى اى منتجب * شايد از اقوالشان كردن عجب

كه شويم آيا شديم آن گه كه خاك * باز ما در خلقت نو ز اينست باك

ميشويم آيا كه زان پس زنده باز * چشم فكرت اينگره را نيست باز

كانكه اول كرد ايجاد بشر * هست قادر باز بر عود دگر

كافرند اينقوم بر پروردگار * بودشان خواهد به گردن غل ز نار

جاودان اين قوم اندر دوزخند * گمرهيشان دام و ايشان در فخند

دوزخى سوزنده‌تر از جهل نيست * وان بنزد اهل دانش سهل نيست

بر عقوبت ميكنند ايشان شتاب * مر تو را قبل از نكويى و ثواب

رنج استيصال چون تأخير يافت * اندر اين امت كه سابق ميشتافت

بود تأخيرش نكويى بر انام * ميكنند آن را طلب با اهتمام

پيش از آنها وانگهى بگذشته است * داستانها هست و امثالش بدست

صاحب آمرزش بود پروردگار * مردمان را بر ستمها آشكار

هم بود پروردگارت سخت گير * بر عقوبت كافران را ناگزير

[ سوره الرعد ( 13 ) : آيه 7 ]

[ سوره الرعد ( 13 ) : آيه 7 ]

وَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ ( 7 )

و ميگويند آنان كه كافر شدند چرا فرو فرستاده نشد بر او آيتى از پروردگارش جز اين نيست كه تو بيم‌كننده و از براى هر قومى راه نمائيست ( 7 )

بر پيمبر كافران گويند نيست * از چه نازل آيت از رب گر نبى است

آيتى يعنى كه ما خواهيم از او * نى كه خود آورده است آن نامجو

بيم ده تو خلق را ز آزاديى * هم بهر قومى است از حق هاديى

بر تو يعنى نيست چيزى جز بلاغ * از مراد مردمت باشد فراغ

هر زمان كآمد نبيى پاك دلق * بل مناسب معجزش با وضع خلق

آنچه شايع بود در ايام او * از كمال و علم اندر جستجو

فوق آن را داد بر وى كردگار * تا بود حجت بخلق روزگار

مرده زنده كرده عيسى بر نشان * بد چو شايع علم طب در آن زمان

سحر هم در عهد موسى بود بيش * وان عصا آورد در تبليغ خويش

همچنين هر عصر هر پيغمبرى * فوق خلقش بود فرهنگ و فرى

اينزمان علم فصاحت شايع است * و اين كلام اندر فصاحت جامع است

يافت هم بر وى فصاحت اختتام * يابد اين باشد كس ار تازى كلام

تا قيامت هيچ بر لفظ عرب * اين چنين نايد كلامى بو العجب

معجز اينست ار شما داريد هوش * هست اتيان كافى از جنگ و خروش

سورهء گر مثلش آريد از شياع * نيست حاجت هيچ بر جنگ و نزاع

چون رسيد اينجا كلام دلپذير * با تو گويم نكتهء نغز اى فقير

گر نگويم در سخن باشد قصور * هم بود ز انصاف و دانايى بدور

تا نپندارى كه باشد قصد من * نفى قومى ليك پيش آمد سخن

گر كس آرد بعد قرآن دعوتى * هم نباشد جز بيانش حجتى

نيست مكفى دعوت او را بيان * كآن بد از پيغمبر آخر زمان

احمد آورد اين نشان در دعوتش * جز بيان الا كه باشد حجتش

گر بتازى آيد آرد پس يقين * پيش قرآن چيست كش خوانى متين

قطره با بحر ار نمايد همسرى * خنده آيد بحر را زان داورى

شبهه را سازم قوى گر چند قوم * مثل قرآن باشد آن از بيش و كم

شد چو قرآن معجز از سابق بخلق * حكم سابق سابقست اى پاك دلق

بعد از آن نبود دگر معجز بيان * جز كه باشد چيز ديگر در نشان

پارسى يا تازى آنچه گفتنى است * بعد قرآن باليقين اعجاز نيست

گر شناسى پارسى را اى رفيق * اندكى شو اندر اين دفتر دقيق

تا چو تفسير صفى دانى مگر * تا قيامت در جهان نايد دگر

گويد ار كس ممكن است اينسان سخن * بشنو از وى ليك تو باور مكن

نى كه باشد معجزى و حجتى * ليك چون دارد به قرآن نسبتى

مثلش آوردن بسى باشد شگفت * گر توانى كى كست ره برگرفت

سورهء را نظم كن در امتحان * همچو آب و آينه صاف و روان

نفس را نستايم الا آنكه هست * شكر منعم حتم بهر حق‌پرست

نكنم ار اظهار داد حضرتش * ناسپاسى كرده‌ام بر نعمتش

اندر اين اكرام خاص از ما خلق * برگزيده مر صفى را عون حق

اى خدا دانى تو خود سر نهفت * كه صفى از خود ستايى اين نگفت

بلكه شكر نعمت ذو الطول كرد * وان ز قلب و هش نه محض قول كرد

مينخواهم تا كسى را من بكيش * زين سخن مايل نمايم سوى خويش

يا كه خواهم مزدى از خلق گدا * يا كه جويم پشت و عونى جز خدا

سال عمرم هست بر نزديك شصت * از هوسها تا چه ديگر باقى است

ور كه هم باقى است چيزى از اميد * كافى از خلق است خلاق مجيد

شصت سالم داده نان بىمنتى * هم برآورد ار كه بودم حاجتى

هرگز از دنيا نبودم در همى * هم نخوردم بهر تحصيلش غمى

آنچه قسمت در نخستم داده بود * بىتكلف بهر من آماده بود

از كه خواهم در جهان چيزى دگر * با وجود آنچه دادم دادگر

صحت و آسايش و امنيتم * داد و بر افزون صفاى نيتم

نيستم همسر بكس در هيچ كار * تا كنم با كس بكارى كارزار

آنچه بر من داده سلطان مليك * باللّه ار باشد كسى با من شريك

با كه باشم پس بامرى در نزاع * منت ايزد را بداد بىصداع

گفت من رزقت دهم بيرنج خلق * هم مخواه از من تو ملك و گنج و خلق

آنچه محتاجى تو بر وى بىطلب * بد همت خود با سبب يا بىسبب

وانچه بر وى نيست هيچت احتياج * در جهان و از وى نباشى لا علاج

واگذار آن را بر اين خلق مجاز * خود ز دنيا و آخرت كن بينياز