تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٣٦٤

[ سوره يوسف ( 12 ) : آيات 53 تا 54 ]

خيانت نكردم او را به پنهانى و بدرستى كه خدا هدايت نميكند حيلهء خيانت‌كنندگانرا ( 52 )

تعبير خواب نمودن يوسف عليه السلام

تعبير خواب نمودن يوسف عليه السلام

گفت يوسف كه شما در هفت سال * كشت بر عادت نمائيد از مجال

بدرويد آنچه پس از غلات خويش * باز اندر خوشه بگذاريد پيش

تا بماند بيعلل در خوشها * وان ذخيره گردد از بهر شما

جز قليلى كه شما از آن خوريد * سوى انبار و دكان باقى بريد

پس بيايد بعد ازان سبع شداد * هفت سال سخت يعنى بىمراد

پس خوريد اين سالهاى قهر كيش * يعنى اهلش آنچه بنهادند پيش

جز قليلى كه نهيد از بهر زرع * ما بقى را پس خوريد از اصل و فرع

پس ببايد از پس آن سالها * سالهاى نيك اندر فالها

حق خلايق را شود فريادرس * يا رسد بارانشان از ملتمس

اندر آن سال دگر كه قحط نيست * بر فشارند آنچه را كافشردنيست

يعنى از انگور و زيتون يا كه شير * بر فراخى اين بود مانا مشير

داد يوسف زين خبر زانسالها * كه نكو گردد بوسعت حالها

كرد چون تعبير يوسف خواب را * رفت ساقى سوى شه آداب را

با ملك گفت آنچه ز او بشنيده بود * سر خوابى را كه ريان ديده بود

شاه گفت آريد او را در حضور * تا كه خود سازد بيانش بىقصور

پس رسول آمد دگر نزديك او * كش برد تا گويد آنها روبرو

گفت يوسف باز رو در پيش شاه * گو بپرسد زان زنان از بيگناه

آن زنانى كه بريدند از وله * دستهاى خويش را اندر نگه

آگهست از مكرشان پروردگار * هم بداند كيدشان را شهريار

خواست يوسف در نخستين با سند * بيگناهى خويش را واضح كند

تا نبينندش حقير از بىتميز * كاينست آن كو بود خائن بر عزيز

هست لازم بهر هر كس ز اهل كيش * نفى تهمتها نمايد تا ز خويش

چون كه باز آمد رسول و گفت حال * شه زنان را كرد حاضر در سؤال

گفت چون بد مر شما را كار و حال * چون طلب كرديد او را بر وصال

جمله گفتند آن زنان بيخوف و باك * حاش للَّه حق بود از عجز پاك

كافريند اين چنين خوبى عفيف * نيست مثلش در وضيع و در شريف

ما ندانستيم بر وى از بدى * هيچ يا از خامى و نابخردى

هم زليخا كرد بر اين اعتراف * كه ز من ميبود نز وى آن خلاف

راست گرديد اينزمان و هم درست * من طلب كردم خود او را در نخست

شه بيوسف داد پس پيغام زود * كه زنان كردند اقرار آنچه بود

خود به پا كاندر حضورت اى همام * بكشم از اين خودپرستان انتقام

گفت يوسف بد نه قصدم زين بيان * اينكه تا بكشم عقوبت از زنان

بلكه اين درخواست كردم از تميز * تا نپندارد مرا خائن عزيز

من ورا خائن نبودم در غياب * هم نشستم خط احسانش بر آب

راه ننمايد خدا بر خائنين * اين بود بر اهل دانش مستبين

[ سوره يوسف ( 12 ) : آيات 53 تا 54 ]

[ سوره يوسف ( 12 ) : آيات 53 تا 54 ]

وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلاَّ ما رَحِمَ رَبِّي إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ ( 53 ) وَ قالَ الْمَلِكُ ائْتُونِي بِهِ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِي فَلَمَّا كَلَّمَهُ قالَ إِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنا مَكِينٌ أَمِينٌ ( 54 )

و برى نميگذارم نفسم را بدرستى كه نفس امر كننده است ببدى مگر آنكه رحم كرد پروردگارم بدرستى كه پروردگارم آمرزنده مهربانست ( 53 )

و گفت پادشاه بياريد او را نزد من تا خاص گردانم او را براى خودم پس چون سخن كرد با او گفت بدرستى كه تو امروز نزد ما با منزلت و امانتى ( 54 )

اين بد از حفظ خدايى نى كه من * ميكنم تنزيه نفس خويشتن

نفس غدار است و آمر بر بدى * جز كه باشد عفو و رحم ايزدى

نفس دون را بر خطا باشد مدار * جز كه توفيق آيد از پروردگار

حق بود آمرزگار و مهربان * چشم پوشد از خطاى بندگان

بر ملك گفتند چون گفتار او * شوق او افزود بر ديدار او

گفت آريدش بسويم در مصاص * تا كنم او را ز بهر خويش خاص

پس فرستاد اسب زرّينه لجام * تا بايوان آيد او با احتشام

هم فرستاد او اميران پى به پى * تا كه با اعزاز آيد سوى وى

پس در آوردندش از زندان گروه * سوى شه بردند بازش با شكوه

چون بنزديك ملك شد در ورود * گفت بر وى هم سلام و هم درود

باب شادى شاه بر وى باز كرد * بر نشاندش بر سرير اعزاز كرد

پس ملك با وى در آمد در خطاب * يوسف از چندين زبان دادش جواب

زانكه ريان آگه از آن جمله بود * با وى از هر منطقى زان لب گشود

گفت اينك لب گشا تقرير كن * خواب من در پيش من تعبير كن

گفت اصلش را كزان در پرده‌اى * گويمت كآن را فرامش كرده‌اى

بعد از آن تعبير آن گويم تمام * كه ملك ديده است آن را در منام

خواب ديدى رود نيل از هم شكافت * هفت گاو آن سان كه مثلش كس نيافت

فربه و اسپيد و پستان پر ز شير * زان برون آمد به خوبى بينظير

آب نيل آن گه فرو شد در زمين * وز ميان گل در آمد همچنين

هفت گاو ديگر آن لاغر ميان * زرد يا همرنگ خاك اندر نشان

بى ز شير و بى ز پستان بس درشت * جمله را چسبيده اشكمها به پشت

پنجه و دندانشان چون سگ ببر * پس بران گاوان شدندى حمله‌ور

بر شكستند استخوان و مغزشان * ميمكيدند استخوان نغزشان

هفت خوشهء گندم از نورست باز * سبز و خرم پر ز دانه پرز ساز

هفت خوشه باز هم خشك و سياه * رست و ميكردى تو از عبرت نگاه

پس بر آمد باد تندى بس دژم * خشكها بر سبزها آمد بهم

آتشى زان خشكها پس برفروخت * خوشه‌هاى سبز و خرم را بسوست

پس تو برجستى ز خواب از اضطراب * غير از اين نبود كه ديدى تو بخواب