تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٣٥٤

افكندن برادران يوسف عليه السلام را بچاه

[ سوره يوسف ( 12 ) : آيات 15 تا 16 ]

فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهِ وَ أَجْمَعُوا أَنْ يَجْعَلُوهُ فِي غَيابَتِ الْجُبِّ وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِأَمْرِهِمْ هذا وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ ( 15 ) وَ جاؤُ أَباهُمْ عِشاءً يَبْكُونَ ( 16 )

پس چون بردند او را و اتفاق كردند كه اندازندش در قعر چاه و وحى كرديم بسوى يوسف كه هر آينه آگاه كنى ايشان را بكارشان اين و ايشان ندانند كه تو يوسفى ( 15 )

و آمدند نزد پدر خود شبانگاه گريه ميكردند ( 16 )

گشت چون يعقوب باز اندر وثاق * ديد در هر گوشه نقش الفراق

شهر و كو يك جا پر از اندوه و غم * بر زمين از آسمان بارد الم

ميشنيد از چوب و سنگ آواز هجر * گشت در بيت الحزن دمساز هجر

در خيال يوسف نوباوه شد * كو ز چشم پاك بينش ياوه شد

باز بشنو حال آن گمگشته را * چو از پدر شد او بناكامى جدا

اوفتاد اندر كف خونخوار چند * بر فكندندش ز دوش از ناپسند

ميدواندندش بسيليها به راه * نيلگون كردند آن روى چو ماه

سوى هر يك ميدويد او چاره جو * مر طپانچه ميزدش بر فرق و رو

كه مدد زان مهر و مه جو اى غلام * كه تو را كردند سجده در منام

گفت گر داريد با من اين حسد * بر پدر نبود روا جور از ولد

رحم بر يعقوب پيغمبر كنيد * وز خدا انديشه وز محشر كنيد

با شما چون آيد اندر انتقام * كز چه خستيد آن دل آئينه فام

آن پدر را كو پيمبر بود و پير * تيره گرديد از بد انديشى ضمير

باطنى كز مهر و مه روشن‌تر است * هر غبار آلوده كرد او كافر است

آن تظلمها تمام افسانه بود * با برادر حقدشان بر ميفزود

خواستند او را كشند از قهر و كين * گفت شمعون قصد ما بد غير ازين

همچنين بر قصد خود بايست بود * افكنيدش در ميان چاه زود

نيكتر ديدند اين وجه از وجوه * اينست شرح و اجمعوا اين يجعلوه

افكندن برادران يوسف عليه السلام را بچاه

متفق گشتند يعنى كينه خواه * كافكنند آن ماه معنى را بچاه

گفت يوسف حسبى اللَّه اى خدا * من سپردم بر تو خود را در بلا

پس بگفتندش برون كن پيرهن * گفت يوسف مرده هم خواهد كفن

گر بمانم ستر عورت شايدم * ور بميرم هم كفن ميبايدم

باز گفتندش كه مهر و مه ز دور * بر تو پوشانند پيراهن ز نور

پس درآوردند با قهر از تنش * تا بگرگ آيت بود پيراهنش

پس رسن بستند بر بازوى او * در ميان چاه بردندش فرو

پس بريدند آن رسن در نيمه راه * اوفتاد او از وسط در قعر چاه

جمله گشت از زندگانى نااميد * شد بجبريل امر از رب مجيد

كه بگير اين بندهء آزاده را * دل بطوفان بلا بنهاده را

در زمان از سدره پر زد جبرئيل * بر گرفتش در هوا ز امر جليل

رفته بود از هوش آن ماه تمام * روى سنگى دادش آهسته مقام

امر شد كز جامهاى جنتش * پوشد اندر تن امين حضرتش

از بهشت آرد ز بهر او طعام * هر جراحاتش نمايد التيام

گفت چون آيد به هوش آن دلنواز * مرو را بنواز و يارى كن تو باز

گو تو را ما بهر تاج و بهر گاه * آفريدستيم نى از بهر چاه

شو تو بر شكل پدر بر وى عيان * تا تسلى يابدش يك لحظه جان

جبرئيلش سر به زانو بر گرفت * چون به هوش آمد بسى كرد او شگفت

بر گمانش آنكه مهر انديش او * آمده است از بهر يارى پيش او

كرد بنياد شكايت با پدر * آنچه ز اخوان مر ورا آمد بسر

پشت و پهلو كه جراحت گشته بود * بر امين حقتعالى مىنمود

ناله ميكرد از غمش روح الامين * بر صدا و شكل يعقوب حزين

اندكى چون يافت تسكين حال او * پس بشكلى خوش بر او بنمود رو

گفت نى يعقوبم اى غمديده من * بلكه جبريلم امين ذو المنن

آمدم كز خوف و غم برهانمت * وز خطرها مطمئن گردانمت

حق سلامت مىرساند اى همام * گويدت غمگين مباش از جور عام

يافت خواهى در جهان از دادگر * علم و شاهى و نبوت سر بسر

گفت زان كرديم وحى آن دم بوى * از زبان جبرئيل نيك پى

كه تو خواهى كرد اخوان را خبر * زانچه آوردندت از خوارى بسر

وانگهى باشند ايشان بيشعور * هيچ نشناسندت اعنى در حضور

سوى او رفتند چو از قحط عجيب * شرح آن را با تو گويم عنقريب

خواست چون بر سدره پر زد جبرئيل * باز فرمان آمد از رب جليل

كه بمان روزى دو با يوسف بچاه * همدم او باش در بيگاه و گاه

تا ز ديدارت دلش خرم شود * فارغ از اندوه و درد و غم شود

مينرفتند آن شب استمكارگان * سوى كنعان بهر تعطيل زمان

رفت شمعون نيمه شب نزديك چاه * تا بپرسد حال او بىاشتباه

گفت اى كز زخم هجر آزرده‌اى * چيست حالت زنده‌اى يا مرده‌اى

كيستى گفت اى كه پرسى حال من * گفت شمعون اى غريب ممتحن

گفت چون باشد تو گو حال كسى * كو فتاد است او بدينسان محبسى

نه بود روى زمين از زندگان * نه به زير از رفتگان زين خاكدان

بيكس و تنها غريب و خسته حال * همچو مرغى كش شكسته پر و بال

گشت شمعون زانسخنها بيقرار * گريه ور شد همچو ابر نوبهار

بانكش اخوان چون شنيدند از قصور * آمدند از چه ببردندش بدور

صبح چون شد باز آن پيراهنش * مى بيالودند بر خون از فنش

سوى كنعان پس روان از ره شدند * بى خبر از يوسف و از چه شدند

بشنو از يعقوب غم پرورده باز * تا چه آمد نقش او بر پرده باز

شام چون شد ديد فرزندان او * باز ناگشتند شد در جستجو

گشت با دنيا برون از شهر سخت * زار و نالان تا بپاى آن درخت

كه مسمى گشته بود او بر وداع * آن شب آنجا ماند با سوز و صداع