تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٣٥٣

جذبه

با پدر گفتند اخوان چند تن * چون بر او ما را ندارى مؤتمن

خاصه ما باشيم بر وى نيكخواه * بر تو بازاريم خوشحالش ز راه

همره ما كن روانش در غدا * ما نسازيمش دمى از خود جدا

تا خورد از ميوه‌ها شيرين و خوش * هم كند بازى نباشد رو ترش

ما نگهبانيمش اندر هر مقام * از مكاره و از سباع و از هوام

گفت يعقوب اينست حزنى بيسخن * بر من او را گر بريد از پيش من

هست بر من سخت هجرش ناگوار * خاصه ترسم كش خورد گرگ از گذار

چون شما ناگه ز وى غافل شويد * يا بكارى باز مستعجل شويد

ديده بد در خواب كه گرگان چند * ميرسانيدند يوسف را گزند

باز گفتندى كه باللّه ار خورد * گرگ او را يا كه جامهء او درد

خاصه ما در قدر و قوت برتريم * گر خورد گرگش بخسران در خوريم

ميل يوسف ديد چون يعقوب بيش * همچنين اصرار فرزندان خويش

داد تن خواهى نخواهى بر قضا * گشت بر تقدير ربانى رضا

بر تنش پوشيده مر تسليم را * باز پيراهان ابراهيم را

تا زليخايش ندرّاند ز پيش * حفظ حق دارد نگه ز آلودگيش

شانه زد بر زلف عنبر فام او * تا نگردد دل رها از دام او

رفت خود افتان و خيزان همرهش * تا نمايد از حقايق آگهش

گفت حاشا كه بصحرا تا بشب * تو بمانى اى نتيجهء هر ادب

نصيحت نمودن يعقوب « ع » بيوسف عليه السلام

گر مرا بىشمع رويت شب رسد * نارسيده صبح جان بر لب رسد

غم كنون زد خيمه بر صحراى من * اى پسر بشنو وصيتهاى من

تا بهر حالت بود در تن رمق * مىنشايد تا كنى غفلت ز حق

حمد او كن با زبان ذكرش بدل * دار دل را جمله با حق مشتغل

ور كه درمانى بوقتى در بلا * هم مجو يارى جز از فضل خدا

اين بگو بسيار چون جدت خليل * حسبى اللهم كفى نعم الوكيل

اصل جمله بود اين گر رهروى * نكتها را نغز و نيكو بشنوى

مر فراموشم مكن هيچ اى پسر * تا فراموشت نسازم از نظر

در بيان سكينهء قلبيه

صورت فكريه اينست اى فقير * نقش دل كن صورت زيباى پير

چون ز صورت رسته او شاه دلست * فارغ از آلايش آب و گل است

چون تو بندى نقش او را در خيال * نقشت او بندد به چشم حق مثال

رفته رفته از صور بيرون شوى * محو آن خورشيد روز افزون شوى

اندر اين هم نكتها از خوبى است * نى كه هر رخ صورت يعقوبى است

صورت يعقوب و اسحق و خليل * همچنين تا آدم از وجه جميل

بود واحد از ره معنى نه تن * زين گذشتم يوسفا كن ياد من

تا كنم من ياد هم انديشه‌ات * چون بمصر افتد پرى در شيشه‌ات

امتحانست آن تو را ميكن حذر * صورت فكر آور آنجا در نظر

آن بود برهان رب دارش نگاه * كو نگهدارد تو را اندر پناه

پيش آن كاعظم بلا بر سالك است * جور اخوان چاه و زندان اندكست

آن بود برهان رب در هر رهت * هست تعويذ آن بزندان و چهت

زان خطرها كه تو را باشد به راه * بگذرى زان تا به منزل تا بگاه

جور اخوانست اول در رهت * يعنى اطوار طبيعت ناگهت

تو مشو زان خسته‌اى سلطان دل * هست يعقوبت بره برهان دل

چون شدى در چاه نفس خود فرو * با تو يعقوبست آنجا رو برو

روح قدسى گيردت آن دم به بر * كان تو را بر شكل پير است و پدر

روز بيگه مىشود يا بى صداع * نك سپردم بر خدايت در وداع

چون نمودى روى بر راه اى وفى * ما بقى را با تو ميگويد صفى

او گشايد عقدهاى مشكلت * مو بمو در هر قدم تا منزلت

داشت دنيا نام يوسف خواهرى * نك شنو كز اوست بر پا محشرى

خواب بود آن دم كه رفتند از سرا * يوسف و يعقوب و اخوان جابجا

چون كه شد بيدار ديد او رفته است * جان اخت از تاب هجرت تفته است

كرد سر را پا و از پى بر دويد * تا بايشان در وداع او رسيد

گفت با يعقوب چون گشتى رضا * كو رود گفت اين بود حكم قضا

گر بگويم تا چكرد او در وداع * من بمانم از سخن تو ز استماع

رفته رفته ديده‌ام بينور شد * يوسف از يعقوب و دنيا دور شد

جذبه

گشت نفس مطمئن با روح باز * رفت دل در سير عشق دلنواز

ميروم بازم دل از كف ره كنيد * يار مشكين طره را آگه كنيد

ميروم يا ميبرندم شيرها * با كمند عشق و با زنجيرها

اين پى تشبيه گفتم ور نه چند * نيست حاجت تا كه بندندم ببند

كرد اشارت دلبرم تدبير چيست * چون كه او گويد بيا زنجير چيست

خورد بر هم طرهء جانانه باز * شد دگرگون حالت ديوانه باز

اين منم يا من ز خود بيرون شدم * چند و چون هشتم در آن بيچون شدم

آن صفى كايندم بجا بود او كجاست * در تكلّم داشت بر ما رو كجاست

وين كه ميگويد سخن در جامه كيست * كرده زانقامت به پا هنگامه كيست

باز گندم شد مريد آن آردها * بر كشيد از بهر قتلم كاردها

وانگهى بر قالب خاكى زنيد * اين طلسم باژگون را بشكنيد

چشم بند است اين ندانم يا طلسم * يا چه نسبت نور مطلق را بجسم

يا كه اين تن پردهء آن طلعت است * در حجاب آن صورت بيصورتست

چون به صورت آيد او آدم شود * در سراى دل به خود همدم شود

مر ز من سر زد كلامى بىادب * كو گزد بر من ز پشت پرده لب

گويدم بىپرده گشت اسرارها * با خبر باش اندك از گفتارها

بند كن اين سيل گيتى كوب را * دار پنهان سرّ آن محبوب را

تب گرفتت يا كه صرعى بر شتاب * يا كه مستى يا سخن گويى بخواب

بودم آگه كه كنى گاهى تو غش * گويى آن گه حرفها ديوانه‌وش

در تو مانا آن مرض دائم شده است * تب نكردى چاره نك لازم شده است

اين همه هست و بافزون يار من * خود گشايد پرده از گفتار من

ليك او پاك است از تغييرها * بهر ما باشد سزا تقصيرها

هست بر ما نسبت پاك و پليد * نى بر آن كو نيك و بد را آفريد

او بود از پاك و ناپاكى برون * ره بتنزيهش ندارد چند و چون

اى برى ز انديشه و آداب ما * پاك كن ز آلودگىها آب ما

ما اگر مجرم و گر نيك اختريم * از تو هر دم بر اميدى ديگريم

چون تو دانى عجز و نادارى ما * مى ببخشا بر گنه‌كارى ما

گر تو بخشى عاجزى را در خور است * خاصه گر عاجزتر و مسكين‌تر است

بر دل يعقوب و ياريهاى او * وان غم و بيدارى شبهاى او

عفو كن ما را بنادارى ببخش * جرمها از راه غفارى ببخش