تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٣١٨

در اثبات معجزهء قرآن

اگر نافرمانى كنم پروردگارم را از عذاب روزى بزرگ ( 15 )

بگو اگر خواسته بود خدا نخوانده بودم آن را بر شما و نه اعلام كرده بودم شما را به آن پس بحقيقت درنگ كردم در شما عمرى پيش از آن آيا پس نمىيابيد بعقل ( 16 )

پس كيست ستمكارتر از آنكه بر بست بر خدا دروغى را و تكذيب كرد آيتهاى او را بدرستى كه رستگار نشوند گناهكاران ( 17 )

و مىپرستند از غير خدا آنچه ضرر نمىرساند ايشان را و نفع نمىدهدشان و مىگويند اينها شفيعان مايند نزد خدا بگو آيا خبر ميدهيد خدا را به آنچه نمىدانيد در آسمانها و نه در زمين منزه است او برتر است از آنچه شريك مىدانند ( 18 )

خوانده چون بر مشركان از ما شود * آيتى كآن واضح المعنى بود

پاره‌اى گويند زين قوم عنيد * كه ندارند از لقاى ما اميد

نيستشان اميد يعنى در حساب * در رسيدن بر عقابى يا ثواب

غير از اين بر ما تو قرآنى بيار * كه نگردد عيب ما زان آشكار

يعنى آنچه ما بخشم آئيم ازان * ز امر و نهيش بهر ما باشد زيان

يا مبدل ساز آن را بىسخن * آيتى ديگر بجايش وضع كن

آيتى كان بهر ما باشد امان * ذم معبودان ما نبود در آن

قصدشان اين بود كو بر حال خويش * واگذاردشان در آن آئين و كيش

گو سزا نبود كه قول معتمد * من بدل سازم بپيش نفس خود

پيروى نكنم ز حرفى در سنن * جز كه گردد وحى كرده آن به من

مىبترسم گر شوم عاصى برب * از عذاب روز اعظم و ان تعب

كو اگر ميخواستى حق بر شما * من نخواندم منزلاتش بر ملا

هم نه بر قرآنتان دانا نمود * پس بود اعلامش از افاضل و جود

حاصل اين كز مشيت اللَّه است و بس * اين بيان نز ميل من يا رأى كس

من درنگ اندر ميانتان چند سال * كردم اندر عمر قبل از اين مقال

پيش يعنى از نزول اين كتاب * كه به من شد وحى در هر فصل و باب

در اثبات معجزهء قرآن

در اثبات معجزهء قرآن

مه نه قرآن خواندمى هم نى شما * بودتان دانايى از وى ز اقتضا

اين بود در نزد دانا حجتى * شخصى ار عمرى بود در امتى

نى كتابى خوانده باشد از علوم * كرده نى تحصيل علمى بر رسوم

نى شده با عالمى هرگز جليس * و اينچنين آرد كتابى بس نفيس

درج در وى حكمها از هر قبيل * در فصاحت در بلاغت بىبديل

عاجز از وى اهل آن لفظ و لسان * تا كنند انبان يك آيت بران

مثلش ار گويى بود ممكن بدهر * باللّه ار باشد ز فهمت هيچ بهر

بود اگر ممكن ز اعراب عنود * آن زمان گوينده‌اى آورده بود

زانكه هم بودند با او در نزاع * هم بدند از اهل علم و اطلاع

گر كه باشد فهم و عقلى در شما * در نمىيابيد پس آيا چرا

حاصل آنكه گفت او من بر خدا * نكنم از تبديل قرآن افترى

افترى بل بر شما زيبنده است * گر كه گوئيد اين كلام از بنده است

كيست پس زانكس خود استم‌كاره‌تر * كافترى گويد بخلاق بشر

بر خدا بندد دروغى بالعيان * يا پرستد غير او را از بتان

گو بد امر حق بود ما را بدان * وين بتوبيخست و تقريع از بيان

يا كند تكذيب قول كردگار * مجرمست و نيست مجرم رستگار

غير حقرا مىپرستند آن حشر * آنچه كاندر وى نباشد نفع و ضر

مر بتان را مىبگويند اين فرق * كه شفيعانند ما را نزد حق

گو خدا را مىنيد آيا خبر * بر هر آنچه كو نداند در سير

مىنداند او شريكى باليقين * بهر خويش اندر سماوات و زمين

ذات پاك او بلند و برتر است * زانچه بر شبه و شريكى در خور است

نزد دانا ناپسند آيد نه نيك * آنچه را گيرند بهر او شريك

كرده‌ايم از پيش تحقيق وجود * كآن بوحدت ثابتست اندر شهود

نيست لازم تا كنم تكرار آن * گر چه تكرارش دهد تسكين جان

تا بتكرارم كشد در دايره * نك گشود از طرّه باز آن مه گره

تا كه گويد غير من دلدار نيست * هيچ اندر جلوه‌ام تكرار نيست

يك تجلى كردم اشيا هست شد * باده‌خوار از بوى مى سرمست شد

نيست باقى دورهء كآخر كنم * در تجلى جلوهء ديگر كنم

جمله عالم جلوهء روى من است * هر دلى در تاب گيسوى من است

شد دگرگون حال دل تا چون شدم * ياد زنجير آمدم مجنون شدم

رفتم از خود گر شناسى رفتنم * اينكه بينى تا نپندارى منم

من ز خود رفتم شد او بر جاى من * هم ز بعد از لاى من الاى من

اين سخن گو تا نپندارى صفى است * بلكه آن گوينده در وى مختفى است

گه سخن گويد بتازى او همه * گه بنظم آن را نمايد ترجمه

باز چون گردم بفرق از جمع من * بينم او رفته است و من گويم سخن

نيم گفتار است باقى در لبم * زانچه مىگفت او به گوش اندر تبم

باز چون سازد نهان در پرده روى * بر من آموزد سخن گويد بگوى

نك صفى بر جاى خود برگشته باز * تا كند تفسير قول دلنواز