تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٢٨٨

[ سوره الأنفال ( 8 ) : آيات 65 تا 75 ]

و آنان كه گرويدند و هجرت گزيدند و جهاد كردند در راه خدا و آنان كه جاى دادند و يارى كردند آن گروه ايشانند گروندگان براستى مر ايشانراست آمرزش و روزى خوب ( 74 )

و آنان كه گرويدند از بعد و هجرت گزيدند و جهاد كردند با شما پس آنها از شمايند و صاحبان رحمها بعضى از ايشان اولى باشند ببعضى در كتاب خدا بدرستى كه خدا به همه چيزى داناست ( 75 )

اى پيمبر مؤمنان را بر قتال * كن همى تحريض اندر انتقال

از شما باشند صابر گر كه بيست * بيست تن گردند غالب بر دويست

ور كه باشند از شما صد مرد كار * پس يقين گردند غالب بر هزار

زان كسان كه بر خدا كافر شدند * بىنفقه ز امر حق سر وازدند

زانكه باشند آن گروه لا يفقهون * عقلشان اندك بود غفلت فزون

مؤمنان را دل شد از اين حكم بد * كه يكى با ده مقابل چون شود

گشت پس منسوخ حكم ما سبق * خفف اللَّه عنكم الان گفت حق

ضعف و سستى در شما امروز ديد * آنچه مىدانست يعنى شد پديد

از شما پس باشد ار صد تن صبور * بر دو صد غالب شوند از فرو زور

ور كه باشند از شما مردان هزار * هم بالفينند غالب در عيار

اين باذن حق بود و از عون او * حق بود با صابران بىگفتگو

علت اين هر دو حكم مختلف * با تو گويم تا كه باشى معترف

چون در اول مؤمنان بودند كم * بودشان افزون مدد از ذو الكرم

از حيات خود به كلى نااميد * استعانت جو ز خلاق مجيد

هم مدد ميكرد حقشان رد نمود * تا يكى ز ايشان بده تن مىفزود

پس چو افزون گشتشان حال و رجال * برقرار خود نماند آن اتكال

پرده گشت اسباب بر چشم يقين * كم شد آن قوت كه بد در مؤمنين

حكم ثانى شد كه يك تن از شما * با دو تن باشد مقابل هر كجا

هر چه اميد از خلايق كمتر است * روى دل بر حق فزون از مضطر است

مستجاب آن گه دعا گردد ز رب * كه شود اميد مقطوع از سبب

ديده باشى در مقام اضطرار * چون برآيد حاجت از پروردگار

وقت ديگر كاضطرارت كمتر است * نى دعا بر استجابت در خور است

شرح اين در جاى خود گويم تمام * نك شنو حال اسيران از كلام

روز بدر از مكيان هفتاد تن * شد اسير مؤمنان اندر زمن

زان كسان بودند عباس و عقيل * مشورت در كارشان كرد آن خليل

كاين اسيرانرا كشيم اينك بتيغ * يا فدا گيريم ز ايشان بيدريغ

هست در اسلام قتل و فديه‌شان * اختيار از بهر ما بر هر نشان

حكم ايشان نيست بيرون زين سه قسم * يا كه اسلام آورند از رسم و اسم

يا كه بكشند اين اسيرانرا تمام * يا كه ز ايشان فديه گيرند از نظام

واندر اين فديه دهيد اينسان قرار * در احد آئيم تا در كارزار

پس رضا بر فديه دادند اهل دين * فديه بود اسهل ز قتل مشركين

واندر اين اصحاب را بود اختلاف * يعنى اندر قتل و فديه بيخلاف

گفت صديق اى رسول مجتبا * مر تو را هستند اين قوم اقربا

بعد از اين شايد كه اسلام آورند * فديه بگرفتن بود به در پسند

گفت فاروق اين بود از حزم دور * كشتشان بايد بتيغ اندر حضور

تا مگر اهل فساد اندك شوند * از جهان آواره و مندك شوند

گفتگو بسيار شد از هر كنار * تا بفديه يافت فكرت‌ها قرار

وين برون بود از صلاح مسلمين * و از رضا و ميل خير المرسلين

آمد آيت كز نبى نبود سزا * كز اسيران گيرد ار يابد فدا

تا كشد بسيار از ايشان در زمين * عز اسلام اندر اين باشد يقين

خواستهء دنيا شما را خواهش است * خواستيد آنكه نه جز آرايش است

زان اسيران خواستيد اعنى فدا * و آخرت بهر شما خواهد خدا

حق بود غالب دهد بر دشمنان * دوستان را نصرت اندر امتحان

داند آنچه هست لايق بر عباد * از عطا و منع در دفع فساد

گر نمىبود اين چنين فرمان حق * كه بود در لوح ثبت از ما سبق

كه بدون نهى معلوم صريح * بر كسى نارد عقوبت در قبيح

مىرسد البته از حق بر شما * در هر آنچه برگرفتيد از فدا

آن عذابى كه بسى باشد بزرگ * گله هرگز فديه كى گيرد ز گرگ

بود انكار فدا از اين سند * كه بدند اسلاميان كم در عدد

چون قضيه منعكس گرديد چند * پس باخذ فديه مأذون آمدند

چون رسيد اين آيت از باب غزا * شد هراسان هر كس از اخذ فدا

ترك آن كردند پس آيت رسيد * كز غنيمت هر چه مىباشد خوريد

فديه باشد از غنايم بىسؤال * وان بود بهر شما پاك و حلال

هم بترسيد از خدا در هر زمان * كاو بود آمرزگار و مهربان

گو بر ايشان اى نبى ذو الوفا * كه اسيرانند در دست شما

حق ببيند گر كه در دلهايتان * نيكويى ز ايمان و اخلاص از نهان

نيكيى بهتر دهد هم بر شما * زانچه بگرفتند ايشان از فدا

داده‌ايد ار در فدا سيم و زورى * مىدهد حق بر شما زان بهترى

هم بيامرزد دهد سودى عظيم * مر شما را كو غفور است و رحيم

هم خيانت با تو خواهند ار كنند * اين خيانت با خدا كردند چند

پيش از اين يعنى بنقض عهد و غدر * كآمدندى با بد انديشان ببدر

پس بر ايشان حق تواناييت داد * يمكن ار گردد تو را مكنت زياد

آگهست او بر مآل بندگان * حكم از دانش كند در هر زمان

آن كسان كايمان به حق آورده‌اند * هجرت از مهر پيمبر كرده‌اند

همچنين ز اموال و نفس خود جهاد * در ره حق كرده‌اند از اعتقاد

وانكه جا دادند و هم گشتند يار * اهل هجرت را ز انصار كبار

آن گروهند اولياء يكدگر * بعض بر بعضى معين در مال و زر

وان كسان كه هجرت از ملك و مكان * مىنكردند از گروه مؤمنان

نيست چيزى از ولاشان بر شما * جز كه تا هجرت كنند ايشان ز جا

از شما خواهند ور يارى بدين * در قتال مبغضين و مشركين