تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٢٨٤

در بيان حكم خمس

پس بدرستى كه خدا غالب درست كردار است ( 49 )

در بيان حكم خمس

در بيان حكم خمس

هم بدانيد از غنايم هر چه هست * چون كه آورديد از كافر بدست

پنج يك زان از خدا و از رسول * باشد از تعيين خلاق عقول

هم ز خويشان رسول منتجب * ز آل هاشم و آل عبد المطلب

هم يتيمان و مساكين زان سليل * هم بود سهمى ز ابناء السبيل

از فوايد هر چه ميآيد به كف * از تجارت و از زراعت وز حرف

وز كنوز و غوص و معدن بيكلام * و از حلالى كوست مخلوط حرام

كه به مالك قدر آن معلوم نيست * حكمش ار معلوم شد مكتوم نيست

هم زمينى آنكه ذمى مطيع * از مسلمانى نموده است او مبيع

هم ز دار الحرب آنچه آيد بدست * از غنيمت وان بود نفل ار كه هست

خمس بر اين جمله واجب دان يقين * هست اجماع اماميه بر اين

آنچه شد سهم خداوند و رسول * بعد احمد هست ز اولاد بتول

هر كه باشد بعد پيغمبر امام * هم ذو القربى است هم صاحب مقام

ما بقى باشد بتقسيمى كه بود * اندر آيت ز امر خلاق ودود

حكم خمس اينست آريد آن بجا * گر به حق آورده‌ايد ايمان شما

آنچه ز آيتها فرستاديم ما * هم ببندهء خويشتن داديم ما

يوم فرقان يعنى اندر روز بدر * كه جدا شد حق و باطل ليل و بدر

اندر آن روزى كه با هم دو گروه * التقا يابند در عين شكوه

حق توانا باشد او بر كل شيء * نيست شيئى نيست كان مقهور وى

آوريد از عدوة الدنيا به ياد * بر كنار واديى بىآب و زاد

بود ريگستانى آنجا پيش رو * بر زمين مر پايتان ميشد فرو

دشمنان بر عدوة القصوى بدند * مر فرود اندر زمينى آمدند

بر كنار چشمهء آب روان * از مدينه دور و محفوظ از زيان

وان سواران مسلح در نظر * تا سه فرسنگ از شما بر زيرتر

در ميان كاروان يعنى كه بود * آن ابو سفيان و اصحاب عنود

بر خلاف عدوهء قصوى شما * تا به زانو بودتان در ريگ پا

وعده ميداديد ور بر يكدگر * تا بحرب دشمنان جوييد فر

خلف ميكرديد در ميعاد هم * زانكه ميديديد خود را پست و كم

جمع پس در بدرتان فرمود حق * تا نمايد حكم ز امر ما سبق

آنچه يعنى كرده بد حق حكم آن * در مقام علم از سود و زيان

اوليا را نصرت فتح و ظفر * مشركان را ذلت و ضعف و خطر

تا مگر گردد هلاك از حجتى * آنكه باشد بر هلاكش قسمتى

هم زيد آن كس كه ميبايست زيست * از هويدا حجتى و اين ايمنى است

حق بگفتار شما باشد سميع * هر چه انديشيد هم داند جميع

ياد كن چون كافران را در منام * حق نمودت اندك و بيقدر و خام

پس بد او دانا كه ايشان را نمود * در منامت پس قليل و بيوجود

ور كه ايشان را نمودى بيشتر * ميشديد البته بد دل زان حشر

هم تنازع بودتان در كارزار * كه بحرب آريم رو يا بر فراز

ليك سالم داشت حقتان زان فتور * زانكه او داناست بر سر صدور

ياد آريد آنكه در وقت لقا * بر شما بنمودشان اندك خدا

چشمتان تا بيند ايشان را قليل * قلبتان گردد قوى چون شير و پيل

هم شما را كم نمود او در نبرد * پيش ايشان تا دلير آيند و مرد

يعنى اندر حربتان بندند عزم * رو نگردانند از ميدان رزم

گفتى اندر بدر بو جهل از سلاح * جنگ كردن بهر ما هست افتضاح

نيست يعنى هيچمان حاجت بجنگ * زنده آريد اين جماعت را بچنگ

اول ايشان را چنان ديدند كم * پس تلافى چون نمودندى بهم

مر خدا بنمودشان اندر نظر * دو برابر مؤمنان را با ظفر

تا نمايد حكم امرى را خدا * كان بعلمش بود و هست از اقتضا

باز گردانيده گردد سوى او * كار و حال جمله از يار و عدو

چون كه آئيد اى گروه مؤمنان * مر شما اندر قتال مشركان

شايد ار باشيد ثابت همچو كوه * رو نتابيد از قتال آن گروه

از خدا آريد هم بسيار ياد * تا مگر يابيد بر نصرت مراد

از خدا فرمان بريد اندر قبول * و از فرستادهء خدا يعنى رسول

دور باشيد از نزاع و از خلاف * از ره آراء خود در اختلاف

پس شما مستأصل و بد دل شويد * مختلف ز آراء بيحاصل شويد

باد نصرت ميرود آيد دبور * چون دبور آيد نماند فرو زور

گر وزد بادى باقبال آن صباست * ور كه آيد از قفا ويل و وباست

نفخهء آمد شما را داد روح * زندگى بخشيد و اقبال و فتوح

باد رحمت بود كامد شاد و رفت * طالبان را جان و ايمان داد و رفت

رحمتى كان بود سابق بر غضب * دل نوازد جان فزايد در طلب

رفت و باز آيد بهنگام دگر * تا دهد بر قلب آرام دگر

هر كرا بيند مراقب دل دهد * وانكه غافل مهرش اندر دل نهد

پس وزد گر در چمن بار دگر * شاخ خشك از وى شود خشكيده‌تر

پس چو آمد نفخهء رحمت نخست * شو مراقب زانكه وقت كار تست

چون كه گردد باز و بيند روشنت * بين چه زايد مريم آبستنت

رو كنى هر سو حيات دل بود * فتح و نصرت بشر مستقبل بود

اندكى كن صبر باقى آن تست * خاك جان خصم در ميدان تست

حق بود با صابران پس صبر كن * حكم پس بر آفتاب و ابر كن

گر نميشد آن تنازع و اختلاف * در ميان مؤمنان اندر مصاف

آنچه بر ايشان رسيد اندر احد * كى رسيدى هم نميشد آنچه شد

همچو آنان مى نباشيد از ريا * كه ببيرون آمدند از خانه‌ها

از بطر يعنى ز روى سركشى * و از رئاء الناس و فخر و بيهشى

مكيان گفتند قبل از جنگ بدر * بايد اشتر كشت بهر صيت قدر

چند روزى كرد اندر بدر عيش * خلق تا دانندمان ذيجود و جيش

گفت زان مانند ايشان از سرا * در نيائيد از ره عجب و ريا

مردمان را اينكسان دارند باز * از ره حق زانريا و عجب و ناز

حق بكردار شما باشد محيط * كوست عالم بر مركب بر بسيط

ياد آريد آنكه چون بر كافران * داد زيب اعمالشان ديو از گمان

گفت غالب بر شما امروز كس * نيست هيچ از مردمان در يك نفس