تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٢٨٢

[ سوره الأنفال ( 8 ) : آيات 26 تا 40 ]

در صحابه بود بعضى بو الفضول * چون كلامى ميشنيدند از رسول

فاش مىكردند و ارباب نفاق * مىرساندند آن بر اعدا از شفاق

آمد آيت كاى گروه مؤمنان * بر خدا و بر رسولش در نهان

از خيانت بود بايد بر حذر * در هران امرى كه باشد مستتر

همچنين اندر امانتها كه هست * مر شما را بين يكديگر بدست

خواه آن مالى بود يا مطلبى * حفظ آن فرض است در هر مشربى

خاصه دانيد اينكه خائن خائب است * بر شما ضبط امانت واجب است

هم بدانيد اينكه نزد ابتلا * محنتند اموال و اولاد شما

هم بدانيد اينكه در تحصيل آن * هست اجرى از خدا بر مردمان

اى گروه مؤمنان هم گر شما * مى بپرهيزيد و ترسيد از خدا

بر شما نصرت دهد بىعايقى * كوست بين حق و باطل فارقى

هم بگرداند محق را او جدا * خود ز مبطل يا عدو را ز اوليا

هم بپوشد از شما اجرامتان * مى بيامرزد دهد آرامتان

حق چه باشد صاحب فضل و نعم * فضلى اعظم بر خلايق دمبدم

اى محمد « ص » ياد كن كفار دون * با تو چون كردند مكر از هر نمون

كه تو را در خانهء سازند بند * يا كه بكشندت بوجهى ناپسند

يعنى از شمشيرهاى بىنشان * يا كنند اخراجت از ملك و مكان

هست اشارت اين باجماع قريش * سوى دار الندوه بر تدبير و طيش

مجتمع گشتند در كار رسول * تا چه رائى جمله را افتد قبول

نيمه شب رفت از مدينه سوى غار * خفت بر جايش ولى كردگار

ميكنند ايشان بدى پس از خدا * هم رسد بر مكر ايشان را جزا

بهتر از ايشان نمايد مكر حق * كوست خير الماكرين اندر نسق

مكر او نسبت بمكاران جزاست * با تو آن سان كه تويى بيشك خداست

آينه آن را كه آيد رو برو * مينمايد از محب و از عدو

مكر ننديشد بكس در خوب و زشت * خوب و بد را مىنمايد در سرشت

مكر پست در تست نى در كردگار * چون كه كشتى تخم مكر آمد ببار

ور ز آيات اللَّه اندر نوبتى * خوانده گردد هم بر ايشان آيتى

مى بگويند اين شنيديم از انام * يعنى از امثال اين حرف و كلام

نيست اين جز قصهء پيشينيان * مثلش ار خواهيم گوئيم از بيان

ياد كن آن را كه گفتند اى خدا * گر كه اين حقست و از تو سوى ما

يعنى اين قرآن گر از پيش تو است * وين محمد « ص » صاحب كيش تو است

سنگ پس بر ما بباران ز آسمان * همچو بر اصحاب فيل اندر زمان

يا بما آور عذابى دردناك * گشت پس در حبس مقداد او هلاك

يعنى آن كو قائل اين قول بود * نضر حارث نام آن بد در نمود

قصهء اسفنديار و رستم او * خود معرب كرده بد در گفتگو

كاينست شيرين‌تر از اين افسانه‌ها * كه محمد « ص » خواند و آرد بما

كشته شد در حبس ز ايشان چند تن * زان يكى بد نضر حارث بىسخن

حق معذّب نيست ايشان را بزود * تا تو باشى اندر اين قوم عنود

هم معذب نيست ايشان را عيان * تا در ايشانند از مستغفران

مرتضى فرمود اندر مردمان * دو امان بدزان يكى رفت از جهان

يعنى احمد رفت و استغفار ماند * وان پى آمرزش ابرار ماند

مشركان گفتند كاندر ما چرا * شد محمد « ص » برگزيده از خدا

گر كه او حق است اى پروردگار * سنگ بر ما ز آسمان اين دم ببار

شب چو شد گشتند نادم زان طلب * پس به استغفار بگشودند لب

گشت اين باعث بتأخير عذاب * بشنو اين از توبه هرگز رو متاب

شد چو استغفار بر مشرك امان * چون نگردد بر موحد نور جان

چيست ايشان را كه حق نكند عذاب * چيستشان يعنى كه مانع بر عقاب

وانگه ايشان مؤمنانرا بالتّمام * باز ميدارند از بيت الحرام

هم نيند ايشان امين توليت * بر حرم با كفر و شرك و معصيت

ردّ قولست اينكه ميگفتند ما * خود ولاة كعبه‌ايم از اجتبا

نيست زان گفت اينولايت را سزا * غير آن پرهيزكاران از خطا

توليت نبود روا بر كافرى * ليك اين را مىندانند اكثرى

هم نباشدشان نماز اندر حرم * جز صدا و دست كوبيدن بهم

قولى آن باشد كه عريان در طواف * مرد و زن بودند با هم بيخلاف

ميزدند از كام چون مرغان صفير * دست بر هم كوفتند از ناگزير

يا كه چون ميشد پيمبر در نماز * مشركان را بود اين آهنگ و ساز

گفت زانرو نيستشان اندر نيت * نزد بيت الا مكاء و تصديت

پس چشيد از قتل و اسر بىكران * رنج زان كفرى كه هستيد اندران

ميكنند انفاق كفار از سفه * تا بگردانند مردم را ز ره

زود باشد كاين خسيسان بالتمام * مال خود انفاق سازند از حرام

پس بر ايشانست اندوه و ندم * رفته مال و گشته مغلوبند هم

بهر جنگ بدر بودى ده نفر * خرج لشگر را كفيل از مال و زر

آمد اين آيت كه زود اموال خويش * جمله را بدهند و مغلوبند بيش

وانكه در كفرند ثابت هم مقيم * راندگان باشند ايشان بر جحيم

اين نمايد بهر تمييزى خدا * تا خبيث آن گردد از طيّب جدا

جمع گرداند پليد آن را و پس * بعض را بر بعض اندازد چو خس

اندر آن حالى كه دارند اجتماع * زان تراكم نيستشان هيچ انتفاع

پس بگرداند بدوزخ‌شان مقام * مر زيانكاران مشرك را تمام

گو مر ايشان را كه گر باز ايستند * از عداوت با رسول اينست پند

جرمشان بخشيده گردد بىاسف * از ره يغفر لهم ما قد سلف

بر عداوت ور كه برگردند و كين * عادت ايشان را گشته ز اولين

يعنى آنچه رفته بر پيشينيان * تا كه مستاصل شدند از مؤمنان

كرد با كفار بايد كارزار * تا نماند فتنهء اندر ديار

قصد از فتنه به غير از شرك نيست * مشركى هر جاست يعنى كشتنى است

تا كه باشد دين خدا را بالتمام * اندر اين آيت بسى باشد كلام

فرقه‌اى گويند يعنى اينكه دين * خالص از اديان شود اندر زمين

دين حق غالب شود يابد رواج * در ميان اهل عالم لا علاج

يا كه جز يك دين نماند ز ائتلاف * وين شود در دور قائم بيخلاف

يعنى آن دورى كه او يابد ظهور * زايل از گيتى شود نقص و فتور

يا كه دين يك جا بود بهر خدا * هر چه آن دين است يعنى بىخطا

دين اگر باشد هزار ار صد هزار * اصل آن واحد بود و از كردگار

اختلافات از ره نفس و هواست * وان جدا از دين و از امر خداست

ليك گويند اهل معنى دين حق * در فناى سالكست از ما خلق

كل دين آن گاه گردد از خدا * كه نماند در تو هيچ از ما سوا

پس اگر از كفر خود باز ايستند * پس خدا بيناست بر هر چه كنند

يعنى ايشان را خداى بىشريك * بدهد ار فعل نكو پاداش نيك

ور كنند اعراض هيچ از دين نكاست * پس چو دانيد او مددكار شماست

دوستانش را بود بر ناگزير * بهترين مولى و هم نعم النصير

از كتاب اللَّه بتوفيق خدا * جزء عاشر را نمائيم ابتدا