تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٢٧٥

[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيات 195 تا 206 ]

و ياد كن پروردگارت را در نفست از روى زارى و نهانى و غير بلندى از گفتار ببامداد و شبانگاه و مباش از بيخبران ( 205 )

بدرستى كه آنان كه نزد پروردگار تواند سر نميكشند از پرستش او و تسبيح ميكنند او را و مر او را سجده ميكنند ( 206 )

گو شما خوانيد انبازان خود * مجتمع گرديد با ايشان بود

با هم اندر قصد من حيلت كنيد * هر چه بتوانيد بىمهلت كنيد

نيست باكى حق بود تا يار من * هم كفيل است و ولى در كار من

وانكه ميخوانيدشان ليل و نهار * مى بنتوانيدتان گرديد يار

نى توانند آنكه يار خود شوند * پس چه غم خوب ار بكس يابد شوند

مؤمنان خوانند ور كفار را * بر هدايت نشنوند انكار را

يا كه خوانند ار بتان را كافران * نشنوند و نيستشان سمع و روان

بينى ايشان را كه سويت بنگرند * اى محمد « ص » نى كه بينا و ابصرند

بر تو بينند از ره تن بى ز جان * نيستشان چون چشم حق بين در نهان

تو فرا از عفوشان گير از ادب * گر كلامى بر تو گويند از غضب

يا بگير آسانى اندر كارها * شاق تا نايد بكس كردارها

يا زكات از اغنيا بر رفق گير * هم ده از مهر و شفقت بر فقير

از خذ العفو آن رسول بيقرين * جست وقت پرسش از روح الامين

رفت و پرسيد آن دم از علام غيب * گفت پس با آن رسول پاك جيب

عفو كن بر آنكه ز او بينى ستم * هم عطا بر آنكه ماندت از نعم

از عطا يعنى نمودت نااميد * هم بر آن پيوند كو از تو بريد

امر كن بر قول و فعلى كان نكوست * نزد عقل و شرع بس ممدوح اوست

روز نادانان بگردان گر رسد * بر تو ز ايشان رنجى از جهل و حسد

روز جاهل گر بگردانى بره * مىشوى با وى مقابل در سفه

اندر اخلاق است اين آيت تمام * گر كه باشى آگه از سر كلام

نيست جاهلتر ز نفس فتنه جو * بس بود نيك ار كنى اعراض از او

او تو را ساعيست بر نقص و شرور * بر خلاف خلق نيكو در امور

هست مروى چون كه اين آيت نزول * يافت از حق در نياز آمد رسول

گفت يا رب شايد اين كز يك سبب * آنكه مستولى شود بر من غضب

آمد امّا ينزغنك در زمان * كه ز شيطان گر رسد نزغى عيان

منع رأفت تا نمايد از تو او * بر كسى كز وى رسد رنجى به تو

فاستعذ باللّه يعنى بر پناه * پس تو از انگشت نزعش بر إله

بشنود حق استعاذهء بندگان * هم بداند چارهء ديو از نهان

آن كسان كز شرك و عصيانند دور * وز خدا ترسند در كل امور

پس چو شيطانشان كند مس در طواف * دورشان گيرد چو خصم اندر مصاف

طائف از طيفست مشتق در مقال * وان فرود آوردنست اندر خيال

يا كه از طوفست آن را اشتقاق * مىكند يعنى احاطه در سياق

مر خدا را آن زمان آرند ياد * پس ببينند آنچه خير است و سداد

وانكه اخوان شياطينند هم * نيست زان وسواسشان پرهيز و عم

ديو ايشان را كشد در گمرهى * نيستشان ز اضلال آنها كوتهى

هم چو از قرآن نيارى آيتى * كافران را در مقام حجتى

مى ببگويندت نبافى از چه رو * آيهء از نزد خود در گفتگو

چون فراهم ناورى از افترى * زان سخنها كه بهم بافى فرا

گو جز اين نبود كه ميباشم ز پى * در بيان خود ز ما يوحى الىّ

پيروى يعنى كنم آن را كه وحى * مىشود از رب من در امر و نهى

هست حجتهاى باهر اين كتاب * كه به آن مرئى شود راه صواب

بر شما آمد فرود از ربتان * مؤمنانرا رهبر است و رحمت آن

هم شود چون خوانده قرآن در نماز * بشنويد آن را بسمع امتياز

همچنين باشيد در سمعش خموش * رحم كرده مر شويد از راه گوش

ياد كن پروردگارت را بدل * از ره زارى و خشيت متصل

پست‌تر ز آواز جهر و آشكار * هم نه اندر سر كه نايد استوار

بل ميان جهر و سر كان مختفى است * نزد اهل معرفت ذكر خفى است

از زبان قلب بايد خواندش * هم نمودن نقش بر لوح از فنش

نام حق را نقش دل كن صبح و شام * اينست ذكر و فكر عارف بر مدام

مى مباش از غافلان در زندگى * نيست شرط بنده غير از بندگى

آن كسان كه نزد آن پروردگار * از مكانت نز مكان دارند بار

يعنى آنها كاهل قرب و عزتند * ساكنان بارگاه حضرتند

از پرستش نيست استكبارشان * جمله تنزيه ويست اذكارشان

سجدهء او را بتعظيم و ثبات * ميكنند آن و اصلان جمع ذات

سجده را گفتم چبود پيش ازين * گر بيادت باشد آن شرح متين

اصل آن از قيد هستى رستن است * دل بآزادى به حق بر بستن است

بايدم در سجده شكر اهتمام * سورهء اعراف گشت اكنون تمام

نك بنظم سورهء انفال هم * گر دهد توفيق بر گيرم قلم

از هزار و سيصد و هفت اى عجب * هست امروز اول ماه رجب

حق كند نيكو در اينمه فال ما * شرح صدر افزون كند ز انفال ما

چون شود تا چون عطا افزون دهد * هر چه نوشد باده بر مجنون دهد

دارم اميد آنكه بفزايد حقم * دمبدم بر شرح صدر و منطقم

نظم اين تفسير تا گردد تمام * زان فزونيها كه بدهد در كلام

يا رب از من فيض معنى وا مگير * صدقه از شاهست واجب بر فقير

خاصه كامروز اول ماه نو است * هر گدايى چشم او بر خسرو است

خاصه ماهى كان بشاهش نسبت است * مولدش در وى بنظم دولت است

يا بوجه ديگر آن مه را بشاه * نسبتى باشد كه دانند اهل راه

اول مه صدقه گير آن هر طرف * بر در دولتسرايش بسته صف

خاصه كان شه مشتهر باشد بجود * تا چه بخشد بر فقيران در نمود

سالها گويد فقيرش در مقام * هر چه دارى در نظر دارم تمام

نيستم بر داده‌هايت ناسپاس * ور گناهى شد نبود از ناشناس

بد يقين كآنهم ببخشى ناگزير * چون كند شاه ار نبخشد بر فقير

جز كه از شاه آن فقير ار بنده است * تا قيامت زان گنه شرمنده است

من چگويم چون تو دانى بيمقال * حال ما را آنچه باشد ز انفعال

بر خذ العفو است اميد صفى * خود تو كردى امر بر عفو اى وفى

نيستم از شرمسارى روى آن * كه كنم رو بر جناب آسمان

يادم آيد چون كه از اعطاى شاه * وانچه كردم من بجاى آن گناه