تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٢٧٣

[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيات 181 تا 194 ]

بر شما خواه بخوانيد ايشان را يا شما خاموشان باشيد ( 193 )

به درستى كه آنان كه مىخوانيد از غير خدا بندگانيند مانند شما پس بخوانيد ايشان را پس بايد اجابت كنند شما را اگر هستيد راستگويان ( 194 )

هم از آنها آفريديم امتى * كه به حق باشند رهبر ز آيتى

هم به حق باشد مر ايشان را عدول * در قبول امر و نهى حق حمول

حق خبر داد از رجال مختفى * ميشناسد آن جماعت را صفى

با تو گويم تا شناسى هم تو نيز * از صفات و حالشان اندر تميز

روى نارند از نكويى بر بدى * حكم بر حق ميكنند از بخردى

زيرك و مدرك خليق و بردبار * قانع و خاضع شفيق و با وقار

با خبر از علم و اسرار كتاب * زانچه بر حق نيست دارند اجتناب

كم دو عالم پيش ايشان از جويست * روز نو از حقشان رزق نويست

حق مر ايشانراست بر خود رهنما * كرده هم بر خلقشان صاحب لوا

رسته از خود بر خدا پيوسته‌اند * تا ندانى دل به چيزى بسته‌اند

فارغند از گفتگوى بيش و كم * وز خيال نفع و ضر و مدح و ذم

وانكه بر تكذيب آيتهاى ما * آمدند از كفر و انكار و ابا

اندك اندك زودشان گيريم ما * از رهى كان را ندانند از عما

چون بعصيان رو نمايند و فساد * نعمت ايشان را شود شايد زياد

بر گمانشان كان نعم لطف است و بر * غافلند از قهرهاى مستتر

پس بيفزايند بر طغيان خويش * بى خبر از آخر و پايان خويش

زود ايشانراست از ما مهلتى * بازشان گيريم پس در غفلتى

دير گر گيريم ايشان را عيان * مى نگردد فوت از ما وقت آن

مىكند تعجيل آن در كارها * كه ز فوتش ترسد او بسيارها

زانكه كيد من بسى باشد متين * كيد امر مخفى است از آن و اين

تسميهء آن شد بكيد از بهر آن * كه بران شاعر نيند اين مردمان

فكر ايامى نكردند اين كسان * كه جنونى نيست اندر يارشان

موسم حج مصطفاى پاك ديد * خلق را ميكرد انذارى شديد

ميشدى بر كوه و با فرياد او * منعشان ز اصنام كردى سو بسو

گفت مردى از صناديد قريش * كاندر او بودى غرور از جاه و جيش

يارتان را برده جن ديوانه است * كاين چنين ساعى بر اين افسانه است

فكر هيچ ايشان نكردند از غلو * كه جنونى هيچ گون نبود در او

آنكه را بت ميپرستد برده جن * نى كسى كو راست قلب مطمئن

گويد اين اصنامتان سنگند و چوب * سنگ را كردن پرستش نيست خوب

مىپرستيد آنچه مخلوق شماست * بر پرستش لايق آن خلاق ماست

اين بود ديوانه يا آن كس كه نيز * سجدهء اصنام كرد از بىتميز

نيست او پس غير ترسانندهء * سوى معبودى به حق خوانندهء

مينكرديد از دليل آيا نظر * يعنى از ادراك و عقل با اثر

در وجود اين سماوات و زمين * تا كه باشد مالك ملك مبين

يا نديديد آنچه ز اشيا آفريد * كان به حد و حصر نايد نزد ديد

جمله را هم دارد از قدرت نگاه * در هران رتبت كه دارند از إله

هم نبينند اينكه شايد بيخلل * هست نزديك آن جماعت را اجل

تا شود اين فكرشان بيمعذرت * داعى اندر حال و كار آخرت

ور به قرآن نگروند اين مشركان * كو بهر چيزيست رهبر در جهان

بر كدامين گفت زان پس بگروند * يا حديثى را بنيكى بشنوند

هر كرا حق واگذارد در ضلال * نيست او را رهبرى در هيچ حال

مىگذارد باز در طغيانشان * واله و سرگشته و حيرانشان

از يهودان فرقهء يا از قريش * با نبى گفتند از تخفيف و طيش

كز قيامت چون تو مىگويى سخن * كى شود گو تا قيامت بر علن

آمد آيت كز تو پرسند اين و آن * تا چه وقت آيد قيامت بر عيان

معنى ايّان مرسيهاست اين * تا كى است اثبات و ايقاعش يقين

گو جز اين نبود كه باشد علم آن * نزد آن پروردگارم در نهان

نيست كس را از ملايك وز رسل * آگهى از وقت آن بر جزء و كل

كس نسازد امر آن را آشكار * غير او در وقت آن از استتار

مر قيامت بس عظيم است و گران * بر خلايق در زمين و آسمان

يعنى اندر هول و هيبت بس ثقيل * باشد آن بر بندگان از هر قبيل

آن نيايد جز شما را ناگهان * كاعظم اهوال باشد هم گران

از تو پرسند از حدوث آن چنان * كه تو گويا عالمى بر وقت آن

آگهى از وقت آن بىنقص و عيب * بى خبر كان باشد از اسرار غيب

گو جز اين نبود كه علمش نزد حق * هست مانند سطور اندر و رق

ليك از مردم ندانند اكثرى * كه بجز حق نيست آگه ديگرى

مكيان گفتند اى احمد چرا * حق تو را ندهد خبر از نرخها

تا كى ارزان مىشود يا كى گران * اطعمه هم امتعه در هر زمان

تا گران بفروشى و ارزان خرى * نفعها زان اطلاع از وى برى

گو كه مالك نيستم بر نفس خويش * جلب نفع و دفع ضرى راز پيش

نيستم آگه به هيچ از غيب من * جز كه حق خواهد كه دانم آن زمن

ور ز غيب آگاه بودم من بسير * جستمى در هر ره افزونى ز خير

نى رسيدى هم مرا هيچ از بدى * كان بود ثابت بعلم ايزدى

نيستم من جز نذير و جز بشير * بر كسى كاورده ايمان از ضمير

اوست آن كس كه شما را آفريد * از تن واحد بنزد عقل و ديد

نفس واحد آدم است از گفت او * و آفريد از جسم آدم جفت او

آمد آن حوا ز ضلع او برون * تا كه يابد قلب آدم ز او سكون

انس گيرد با چنان جفت جميل * زانكه الجنس مع الجنس يميل

پس چو پوشيدش بخفتن آن عفيف * يافت حوا حمل از او حملى خفيف

بود با آن مستمر ليل و نهار * رفته رفته تا كه سنگين گشت بار

مى بخواندند آن خدا را ز اضطرار * آنكه بود آن هر دو را پروردگار

بدهى ار ما را تو فرزند از كرم * از سپاس آرندگان باشيم هم

پس خدا چون داد ايشان را ولد * صالح اعنى مستوى اندر جسد

مى بگرداندند او را خود شريك * در هر آن چيزى كه حقشان داد نيك

اندر اين شركت فزون باشد كلام * نزد معنى در ميان خاص و عام

ذكر آنها جملگى بيحاصل است * بعض دور از عقل و بعضى مشكل است

آنچه باشد حق تحقيق سخن * با تو گويم دل گرت باشد به من

معنى اين باشد كه با حب خدا * حب او آمد شريك آن هر دو را