تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٢٦٩

[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيات 158 تا 171 ]

بر سخن‌هايى كه بفرستاده حق * بر وى و بر انبياى ما سبق

هم بريد اى مردمان فرمان او * ره مگر يابيد بر عرفان او

هست هم از قوم موسى امتى * جمله بر يهدون بالحق آيتى

راه بنمايند بالحق متفق * واندر آن باشند با ايشان محق

هم بوى يعنى به حق اندر عباد * حكم حق جارى كنند از عدل و داد

فرقه‌اى بودند با عدل و حساب * در زمان موسى از حكم كتاب

راسخ اندر دين و هم قائم به حق * بودشان انصاف در نظم و نسق

قصد يا زان امت اندر انتساب * مؤمنان باشند از اهل كتاب

اشهر اين باشد كه چون موسى گذشت * فتنه اندر قوم او بسيار گشت

سوى قتل انبيا بردند دست * مؤمنان گشتند يك جا خوار و پست

خواستند از حق گروهى از خواص * كز ميان قومشان سازد خلاص

حق رهى بنمود و رفتند آن گرام * بر ديار چين بامنيت تمام

عدل در ايمان خود كردند چون * وصفشان زان كرده حق بر يعدلون

گفت پيغمبر كه من آن قوم را * در شب معراج ديدم جابجا

بعد شرح حال ايشان حق نمود * اندر آيت ذكر احبار يهود

گفت كرديم از هم ايشان را جدا * بر دو و ده سبط اندر اجتبا

گشت هر سبطى قبيله و امتى * ز آل يعقوب آنچه بود از حكمتى

تا كه از تفريقشان يابد تميز * فاضل از مفضول و هم خوار از عزيز

هم بموسى وحى شد از ما چو آب * ز او طلب كردند قوم از التهاب

زن عصا بر سنگ و آب آور برون * آنكه اندر تو بره دارى كنون

يعنى آن سنگى كه گفتت در گذار * مر مرا بردار كت باشم به كار

در زمان آورد بيرون سنگ را * وان عصا را زد بوى آهنگ را

در زمان بشكافت سنگ اندر شتاب * ز او ده و دو چشمه جارى شد ز آب

مردمان ديدند و دانستند زود * مشرب خود را هران سبطى كه بود

ابر را كرديم هم ما سايبان * بهرشان در تيه از گرماى آن

هم بر ايشان ما فرستاديم باز * منّ و سلوى بى ز رنج و اهتزاز

گفتم ايشان را خوريد از طيبات * زانچه كردم رزقتان اندر حيات

پس ذخيره مينهادند از نهان * آنچه مىآمد بر ايشان زآسمان

زان ذخيره يا ز عصيان دگر * ظلم بر ما مينكردند آن حشر

ليك ميبودند در حالى كه هم * بودشان بر نفسهاى خود ستم

ياد كن آن را كه چون گفتيم ما * مر شما گيريد در اينقريه جا

كان اريحا و ايليا بد سر بسر * وز قراى بيت مقدس در خبر

زان خوريد از هر چه ميخواهيد باز * حطه هم گوئيد كان باشد نياز

يعنى از ما وضع كن يا رب گناه * چون در آئيد از در قريه ز راه

از تواضع خاضع و ساجد شويد * در وصول آن نعم حامد شويد

تا بيامرزم شما را هر خطا * بر نكوكاران فزايم در جزا

شرح آن در سوره ثانى وقوع * يافت گر خواهى بر آن ميكن رجوع

پس بدل كردند و ظلم ايشان بخويش * قول مأمور به از عصيان بيش

نكتهء غير الذى قيل لهم * گر كه فهمى لب ببند از اشتلم

حطه را گفتند حنطه در ورود * غير از آنچه حق بر ايشان گفته بود

پس فرستاديم رجزى ز آسمان * بهر ايشان چون بدند از ظالمان

مىبپرس از اهل آن ده از يهود * قريهء كان بر كنار بحر بود

و اهل آن بر شرع موسى بوده‌اند * پس تعدى ز امر حق بنموده‌اند

كن سؤال از شنبه از اهل كتاب * كامدندى ماهيان بر روى آب

يوم سبت ايشان ز صيد ماهيان * در شريعت بوده‌اند از منهيان

روى آب آنها شدندى آشكار * روز سبت ايمن چو بودند از شكار

واندر ايامى كه غير از شنبه بود * نامدند آن ماهيان نزديك رود

تا بروز شنبهء ديگر سمك * بر نياوردى سر از آب ايچ يك

مىنماييم اين چنين‌شان امتحان * آنچه مىبودند در آن فاسقان

چاره پس كردند ايشان بهر صيد * شنبه افكندند ماهى را بقيد

روز ديگرشان درآوردند ز آب * گشت و اين حيلت در ايشان جمله باب

پس ز حال آن جماعت كن سؤال * از يهودان تا چه گويند از مقال

چون كه گفتند امتى ز ايشان چرا * پند ندهند اين كسان را زين خطا

بعض يعنى بعض ديگر را ز لوم * داشتندى باز اندر نهى قوم

اين چنين قومى كه حقشان مهلك است * يا معذب ناهيى گر مدرك است

باشد از حقشان بدون معذرت * مر عذابى سخت اندر آخرت

اهل آن قريه بدندى بر سه قسم * صايد و واعظ دگر ساكت باسم

واعظان گفتند ما را اعتذار * باشد از اين وعظ بر پروردگار

نهى از منكر چو بر ما واجب است * پندشان بدهيم و اين بر غالب است

نزد حق باشيم تا معذور ما * هم بر اينيم از ره مقدور ما

تا بود كايشان بترسند از خدا * و از عذاب آخرت و از ابتلا

پس چو از نسيان نيامد سودمند * آنچه را كه پند داده مىشدند

ما رهانديم آن كسان را كه تمام * ناهيان بودند زان فعل حرام

هم گرفتيم آنكه استم‌كاره بود * بر عذابى سخت وانشان چاره بود

زانسبب كان قوم بودند از بتر * خود ز فرمان پا نهادندى به در

سركشى كردند پس چون آن گروه * زانچه مىبودند منهى زان وجوه

پس بگفتيم آن جماعت راعيان * كه شما باشيد خود بوزينگان

در چنان حالى كه محروميد و دور * از عطا و رحمت رب الغفور

اى محمد « ص » ياد كن چو اعلام كرد * مر تو را پروردگارت كوست فرد

مىبرانگيزد بر ايشان او بزود * مىكند يعنى مسلط بر يهود

مر كسى را تا بروز رستخيز * كه چشاندشان عذابى درد خيز

همچو قتل و ضرب و جزيه و اختلال * كه بر ايشان ميرسد از سوء حال

بعد داود و سليمان بىشكيب * خوارى ايشانراست پى در پى نصيب

هست مر پروردگارت زود گير * در عقوبت كافران را ناگزير

هم بود آمرزگار و مهربان * بعد توبه بر گروه عاصيان

هم پراكنده نموديم از يقين * آل اسرائيل را اندر زمين

هم جماعتها كه بعضى زان فرق * صالحند و پيرو فرمان حق

آن كسان تغييرى اندر هيچ حال * راه مىننمودشان اندر كمال

بر مسيح و بر محمد « ص » بىگمان * بودشان ايمان و باشد هر زمان

هم از ايشان دون اين بودند نيز * فاسق و استيمزه روى و بىتميز

آزموديم آن كسان را سربسر * بر بد و نيك جهان از نفع و ضرّ

از غنا و صحت و عيش و نعم * وز بلا و فقر و بيمارى و غم

باز تا گردند شايد از فساد * سوى حق هم بر صلاح و بر سداد

آمدند از بعد ايشان همچنين * خلف يعنى قوم ديگر جانشين

كه بدند از ما سلف قائم مقام * وارث تورية گشتندى بنام

خود گرفتند آن بميراث اين خلف * علم آن ناموخته از ما سلف

مىبگيرند آنچه باشد پست‌تر * از متاع دنيوى اندر ثمر

رشوه گيرند اعنى از راه صواب * خاصه در احكام و تحريف كتاب

مىبگويند اينكه غفران از إله * زود ما را ميرسد در هر گناه

خويش آمرزيده دانستى ز رب * شب ز جرم روز و روز از جرم شب

هم گرايد مثل آن آراسته * آن كسان را از متاع و خواسته

يعنى از كالاى دنيا مثل آن * گر بيايد هم برايشان رايگان