تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٢٤٧

[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيات 47 تا 56 ]

در زمين بعد از اصلاحش و بخوانيد او را از ره بيم و اميد بدرستى كه رحمت خدا به نيكوكاران ( 56 )

روى ايشان را بگردانند چون * سوى دوزخ تا ببينند آن شئون

اين چنين گويند كاى پروردگار * با ستمكاران مكن ما را تو يار

بر تو يا رب ميبريم اينك پناه * تا كه با ايشان نباشيم از گناه

هم كنند اصحاب اعراف اين ندا * بر رجالى كه شناسند از صفا

مى بگويند از شما ننموده دفع * اين عذاب انصار و يار و جمع و نفع

بودتان كبر از فقيران وز ثقات * در حيات بىقرار و بىثبات

زين عذاب آن عجب و استكبارتان * هيچ نرهاند آتش آمد يارتان

بودتان ننگ از صهيب و از بلال * سركشى را اينست پايان و مآل

جانب عمار و سلمان و صهيب * ميكنند اعراف اشارت ز امر غيب

كاين رجال آيا نباشند آن كسان * كه شما خورديد سوگند از لسان

كه بر ايشان رحمت حق كى رسد * نيستشان از حق ببخشايش مدد

اين بود ارشاد تا كس ناگزير * ننگرد از روى خوارى بر فقير

نك درآئيد اى عزيزان در بهشت * كان شما را از ازل بد سرنوشت

بر شما نه خوف باشد از هلاك * هم نگرديد از رهى اندوهناك

اهل آتش پس بر اصحاب جنان * ميكنند آواز از احراق جان

مى بريزند آن قدر بر ما ز آب * كه شود ساكن ز ما اين التهاب

يا از آنچه بر شما رب الانام * كرده روزى از شراب و از طعام

مى بگويند اين شراب و اين طعام * حقتعالى كرده بر كافر حرام

آن كسان كه بر گرفتند از پسند * دين خود را لهو و لعب و ريشخند

زندگانى جهان بىثبات * داد ايشان را فريب از ترّهات

پس فراموش آوريم امروزشان * شد چو نسيان دولت فيروزشان

چون گذشت از حق گذارندش به خود * گو بمان در سهو و نسيان تا ابد

مانده از ديدار معنى جمله دور * وز لقاء ربكم هذاست كور

ديدن اين روز را يك دم به ياد * نگذراندند از تغافل و انجماد

هم چنان كايشان بآيتهاى ما * بودشان انكار از جهل و عما

اين كتاب از علم آورديم ما * هم به تفصيلى بيان كرديم ما

يعنى از دانايى خود در امور * درج در وى بحرهاى علم و نور

آنچه خلقان را تمام آيد به كار * در امور دين و دنيا استوار

رهنما و رحمت آمد باليقين * بر گروهى كاهل ايمانند و دين

هيچ ميباشند آيا منتظر * جز كه بر تأويل آن از وجه سر

يعنى الا آنكه زان پايان كار * ظاهر آيد سربسر روز شمار

آنچه در وى باشد از وعد و وعيد * عاقبت گردد هويدا بر عبيد

يا چه ديدى ظاهرش محكم چنين * كن يقين كور است تأويلى متين

ره بتأويلش ندارد هر تنى * منتظر بر وى شود جز كودنى

گر كه فهمى بر چه دارى انتظار * ور نفهمى كن به ظاهر اقتصار

ظاهرش از مهر و مه روشنتر است * بر خلايق تا قيامت رهبر است

باطنش بحريست بىپايان و ژرف * نيست كسرا قدر فهمش حد و ظرف

جز پيمبر يا ولى كاملى * بر مقام لى مع اللَّه واصلى

يوم يأتى آيد اعنى روز آن * كه شود بر جمله تأويلش عيان

مى بگويند آن كسان كز ناصواب * ترك كردند اين كتاب مستطاب

آمد از پروردگار ما رسل * بر درستى رهنمايان بر سبل

آن زمان تكذيبشان كرديم زود * ياد از روزى چنين ما را نبود

پس بود آيا شفيعى بهر ما * تا كند درخواست بر ما از خدا

يا كه برگردانده گرديم از محل * سوى دنيا بهر اصلاح عمل

تا بوحدانيتش قائل شويم * هم بامر و نهى او عامل شويم

غير از آنچه ما بر آن عامل بديم * زان عملها بر جزا قابل شديم

بر نفوس خود بتحقيق آن كسان * كرده‌اند از كرده‌هاى خود زيان

كم شد از ايشان بر آنچه مفترى * بر بتان بودند اندر ياورى

تا مگر باشندشان آنها شفيع * آن زمان گردند مأيوس از جمعى

بعد از آن حق از كمال اقتدار * ذكر خلقت كرده بهر اعتبار

گويد آن پروردگار ذو الجلال * كاوست ذاتش جامع كل كمال

آنكه شش روز آن سماوات و زمين * بى ز آلت آفريده است اين چنين

رتبها يعنى شش آمد سربسر * كاو شد از هر يك بوجهى جلوه‌گر

شرح آن جو گر كه دارى حوصله * گفته آمد در بيان بسمله

چون كه شد ايجاد عالم بر نظام * مستوى بر عرش شد فوق التمام

عرش قلب عالم آمد در نمود * گشت مستولى بر آن شاه وجود

قلب احمد يا كه عرش اعظم است * وان سرير پادشاه اقدم است

آن چنان كه شه نشيند بر سرير * بهر استيلا بملك مستجير

اين مثل گفت از پى فهم فرق * ور نه اينسان نيست استيلاى حق

بلكه باشد عين استيلاى او * هستى هر ممكنى بر جاى او

همچو استيلاى خور بر ضوء و تاب * يا چو استيلاى دريا بر حباب

از سريرش گر شود شاهى جدا * تخت باشد هم چنان باقى بجا

ور بفرض او شد جدا از تختگاه * عرش و ما فيها شود در دم تباه

پس مثال از بهر فهم عامه است * يافت معنى مردى ار علامه است

مستوى شد پس بعرش از مشيتش * عرش يعنى ظل رحمانيتش

روشنى روز را او بر سبب * مى بپوشاند بتاريكى شب

مى بجويد روز را شب با شتاب * اندر آيد از پى او را بيحجاب

آفتاب و ماه و كوكبها تمام * امر او را شد مسخر در نظام

مى بدانيد اينكه اندر انتزاع * هست او را آفريدن و اختراع

چيزها يعنى شود از وى پديد * نافذ است امرش به چيزى كافريد

خلق كرد او هر چه ز امر مستقر * هشت در وى از توانايى اثر

يا مراد از ملك و ملكوتست آن * جسم را آورد در جنبش ز جان

بس بزرگست او بوحدانيتش * در الوهيت هم اندر قدرتش

آفرينش را بود پروردگار * عالم و آدم به او دارد قرار

در پرستش سوى او آريد رو * خود چو ادعو ربّكم فرموده او

اى غريب افتادگان در بدر * شاهتان بر شهر دل دارد مقر

رو ز غربت بر ديار خود كنيد * طاعت از پروردگار خود كنيد

از ره پوشيدگى با عجز و درد * رو به آن سلطان دل بايست كرد

خواندن از دل خواست آن سلطان جان * گفت خوانيدم ازان رو در نهان

خفيه خواندن اقرب آمد بر حضور * وز ريا و ريب مىباشد بدور

گر مراقب سوى او باشى بدل * خواندهء حق را بنطق معتدل

مصطفى اندر غزائى رفته بود * شب بصحرايى مهول آمد فرود

آن صحابه شد بلند آوازشان * از پى تكبير از آغازشان

گفت پيغمبر بسوى نفس خود * باز گرديد از صدا نبود مدد