تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٢٤٣

در اختصاص اين تفسير

كى خدا شد بسته راه چارسو * خود تو اينها گفته بودى موبمو

كرده بودى زين تمام آگاهمان * ديو سركش برد ليك از راهمان

حق تو را گويد كه رفت از چاره كار * بايد اينك بود با دزدان بدار

كرده بودم آگهت از پيش من * كم شنيدى هر چه گفتم بيش من

رو تو با آنها كه حقد انگيختند * انبيا را خون بناحق ريختند

ياد آن روز اينزمان بر چاره كن * بند الفت را ز دشمن پاره كن

تا نگشته ذاتى اخلاق بدت * باقى از دزد است چيزى دريدت

كن برون از خانه ديو رانده را * دار پاس از دزد باقى مانده را

در پناه يار از بيگانه رو * شب عسس غافل رسد در خانه رو

تا بجنبى از پى تدبير او * دست و پايت رفته در زنجير

خصم و خونى خاصه گر باشد عسس * باللّه ار بر جا نهد جانى بكس

حق ز شفقت كرد ارسال رسل * خلق را واقف نمود از جزء و كل

كاندر اين ره كلب غافل گير چند * هست و هم دزدان با تيغ و كمند

شحنهء پر خشم و كين هم در طلب * روزها از خانه بيرون رو نه شب

روز يعنى در پناه اوليا * هم بظل نور عقل رهنما

عقلى آن كو راه و چه داند كم است * مينمايد روز اما مظلم است

در صفت پير مرد

در صفت پير مرد

عقل كامل احمد است و عترتش * يا بهر دورى كتاب و سنتش

يا عمل كن بر كتاب حق تمام * يا اطاعت كن ز پيرى با مقام

پيرى آن كو راه دان باشد بنص * در هدايت خالص از حق بل اخص

شرطها او راست اندر امتياز * گفته‌ايم از پيش و هم گوئيم باز

عالم و عاقل خليق و بردبار * با خلايق شفق و رفقش بيشمار

بر خدا از هر كسى پيوسته‌تر * وز متاع و ملك دنيا رسته‌تر

قانع و خاضع مجيب و مهربان * جود و ايثارش فزون از مردمان

كشته باشد نفس دون را در جهاد * با كسى او را بدل نبود عناد

بر ذخيره ننهد از دنيا جوى * روز نو خواهد ز حق رزق نوى

آگهست از راه و منزل با شهود * وز مقام فرق تا جمع وجود

اين چنين كس نايب پيغمبر است * والى امت ولى حيدر است

با وجود آن ولى در نزد عقل * بس خطا باشد عمل بر عقل و نقل

ور كه پيرى اين چنين نارى بدست * بر كتاب حق عمل كن هر چه هست

تا نمايد حق ترا راه صواب * زانكه شد همدست پيغمبر كتاب

هست درج اندر كتاب ذو الجلال * هر چه باشد از حرام و از حلال

و از عقايد و از عبادات و عمل * و از شرايع آنچه باشد ما حصل

گر چه در تكليف اين بس مشكل است * ليك حق جو راه او بر منزلست

حق طلب را ره نمايد سنگ و چوب * تا چه جاى وحى علام الغيوب

پس نشد رهبر كتاب از بهر كس * كافرم گر خوانده قرآن يك نفس

گو بمان اندر هواى نفس خويش * تا كه آيد پيك مرگ از پست و پيش

رفته شب از خانه بيرون بيچراغ * گو مباد از دست دزدانت فراغ

شب شدن از خانه بيرون چيست آن * غره بر اجماع گشتن يا كمان

يا شدن بر علم و عقل و نقل مست * مهدى موعود را هشتن ز دست

ور كه عارف مسلك و صوفى وشى * خلصه را بايد شناسى از غشى

در تو آن حالى كه پندارى خوشست * در بيابان همچو از دور آتش است

نى تو را گر ميرسد زان جستجو * نى توانى پيش پا را ديد از او

جانب آتش خيالت برده است * دست بر تن گر نهى افسرده است

يافتى سر تصوف از چه باب * زانكه آن نايد بگفتار و كتاب

در كتابى گر خود آن را ديده‌اى * تو بلفظى دان كه بر چسبيده‌اى

آن تصوّف نيست كآيد در كلام * بل بود برقى كه برجست از غمام

برق غير از آفتاب عالم است * اين بتابد وان نمودش يك دم است

گر چه خور تابد ز چشمهء سوزنى * كى برون از چشم سوزن شد تنى

آن تصوّف جمله از خود مردنست * تن فكندن جان بجانان بردنست

گر چه آن هم نزد صوفى هيچ نيست * زندگى و مردگى پيشش يكيست

سر صوفى بحرهاى ژرف بود * وانچه بشنيدى و خواندى حرف بود

حرفها هم دارد اى جان اختلاف * هست بعضى صدق و بعضى بر گزاف

گوهرى در صد شبه بنهفته است * نادر است آن بس كه صوفى گفته است

گفتها را هم تو نشناسى سبب * ور شناسى ممكن است آن نى عجب

گر شناسى از عنايات خداست * اين چنين فهمى ز آلايش جداست

با تو گويم از عنايت يك نشان * نيك درياب آن بجان و دل نشان

شه نويسد يا فرستد گر پيام * تا شوى حاضر تو فردا در سلام

باورم نايد كه فردا رايگان * قصه خوانى را نشانى بر دكان

بل ز دنيا جمله يا بى انقطاع * صحبت هر كس تو را باشد صداع

جز كه با مردى ز مخصوصان شاه * همنشين گردى كه پرسى رسم و راه

يا در آن فكرى كه چون گويى جواب * گر كه پرسد از تو چيزى بر صواب

پس عنايت گر ز حق گردد نصيب * بر كند دل از دو كونت عنقريب

هم روى هم ميبرندت ناگزير * بر كمند و بند حق باشى اسير

همچو مشتاقى كه معشوقش ز پى * ميفرستد تا رود نزديك وى

بين شناسد هيچ او پا را ز سر * ميدود گر گوئيش آهسته‌تر

كى بفكر جامه باشد يا كلاه * تا چه جاى آنكه دزدش بسته راه

من بسى اين راهرا طى كرده‌ام * ارمغانها زان ديار آورده‌ام

تا نپندارى گزافست اين سخن * اندكى كن غور در تفسير من

در اختصاص اين تفسير

در اختصاص اين تفسير

تا شناسى اصل اين توفيق تو * بىتصور مى مكن تصديق تو

من نگويم دوست باش الطاف كن * خصمى ار هم در سخن انصاف كن

گر كه عقلت موشكاف و فاطن است * مى نپندارم كه گويى ممكن است

گر بود ممكن بيان كن سوره‌اى * روز ميدان از چه رو مستوره‌اى

لاف را هل در نبرد از مرد گو * هست افزون حرف و هيكل مرد كو

كوه‌ها در حرب ديدى برف بود * وان شجاعتها بميدان حرف بود

روز ميدان نى سواران در جلند * يكه تازان بر فراز دلدلند

گويد آن كو رستم و روئين تنست * روز ميدان من و رخش من است

حيدر آمد در نبرد اى بىنماز * با ستور علم نقلى مىمتاز

كوه‌ها در زير نعل دلدلش * نرم شد و آورد كه باغ گلش

حيدرا تا بوده جان جانان تويى * فارس اين دشت و اين ميدان تويى

بر صفى اسرار خود تقرير كن * آنچه گفتى بيش از اين تفسير كن

از زبان من سخن گو باك نيست * جز تو كس در عالم و افلاك نيست

من نيم من فارغ از خود راييم * جفت چون مى با لب آن نائيم

بند بندم پر شد از آواز تو * تا نوازى همدمم با ساز تو

هر چه گويى گويم آن را بيخلاف * در بيانم نه رجز باشد نه لاف

منكرانت را كه چشم و ديدنيست * از خدا در معرفت تأييد نيست

خواهد آمد آن چنان روزى بپيش * كه خجل مانند از انكار خويش

چون بدوزخ جاى بر آئين كنند * بر رفيق راهزن نفرين كنند

كز شما بر ما چنين خوارى رسيد * آنچه گفتند از وعيد آمد پديد