تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٢٣٩

[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيات 14 تا 26 ]

كه مىچسبانيدند بر اندو از برگ بهشت و ندا كرد ايشان را پروردگارشان كه آيا نهى نكردم شما را از اين درخت و نگفتم مر شما را بدرستى كه شيطان مر شما را دشمنى است آشكار ( 22 )

گفتند پروردگار ما ستم كرديم بر نفسهامان و اگر نيامرزى تو ما را و نبخشى ما را هر آينه باشيم البته از زيانكاران ( 23 )

گفت فرو شويد بعضىتان مر بعضى را دشمن و مر شما راست در زمين جاى قرارى و مايه تعيشى تا وقتى ( 24 )

گفت در آن زندگانى ميكنيد و در آن ميميريد و از آن بيرون آورده ميشويد ( 25 )

اى فرزندان آدم بحقيقت فرو فرستاديم بر شما پوششى كه بپوشد عورتهاى شما را و اساس تجملى و لباس پرهيزكارى آن بهتر است آن از آيتهاى خداست باشد كه ايشان پند گيرند ( 26 )

گفت مهلت ده مرا تا يبعثون * كينه تا بكشم ز خصم از صد فسون

آنكه باعث گشت بر اين خواريم * كرد از باب كرم متواريم

رفت يك جا خرمنم بر باد او * كينه بكشم تا ابد ز اولاد او

گفت مهلت دادمت ايام چند * تا كه فرزندان آدم زنده‌اند

تا تو باشى امتحان زشت و خوب * هر كجا باشد رهت جز در قلوب

زانكه اندر قلب جاى غير نيست * فوق خود مر نفس دون را سير نيست

نفس هم رتبه است بيشك بابليس * بلكه خود نفس است شيطان خسيس

تا كه در نفسى طبيعت غالبست * جنس خود را دان كه شيطان جاذبست

ور كج‌انديشى درآيد در ستيز * كز چه مهلت دادش او تا رستخيز

اندرين معنى بود رمزى دقيق * گوش كن دارى گر ادراكى عميق

آدم از نفس و طبيعت وز مزاج * باشد اندر زندگانى لاعلاج

گر طبيعت ماند انذر وى زكار * نيست او را زندگانى بر قرار

تا قيامت پس هوا با آدم است * ديو سركش با هوا هم توام است

زان هواى نفس را از اصل و فرع * خوانده شيطان كامل اندر نطق شرع

عارفان را در سلوك و در فتوح * تا مقام كشف قلب و سير روح

كاندر آن گردد هويدا رستخيز * نيستشان راحت ز نفس پر ستيز

نكتها را گر نكو فهمى تمام * اعتراضت مينماندم در كلام

گفت شيطان پس چو كردى گمرهم * هم به ترك سجده دور از درگهم

مينشينم بر صراطت كوست راست * بهر ايشان بر هر آنچه نارواست

راهشان يعنى زنم از راه دين * همچو دزدان كه درآيند از كمين

آيم ايشان را ز پيش و از عقب * گاه پيدا گاه پنهان در طلب

آخرت يعنى كه پيش آينده است * سهل بنمايم بر ايشان هر چه هست

وان نباشد مختفى بر خاص و عام * هست روشن‌تر ز شمس بىغمام

گويد ار كس روز روشن تيره است * عقلت ار باور نمايى خيره است

در گمان افتى كه بعد از فوت تن * چون تواند بود باقى نفس من

غير ازين عالم بود يا عالمى * ديو دان كز پيش راهت زد همى

وانكه آيد از قفا يعنى نهان * باشد آن دنيا و شيئيات آن

حب جاه و مال و اخذ زر و سيم * خواه باشد از ستم خواه از يتيم

وانكه ميآيد برون از راه راست * در عملهاى نكو عجب و رياست

وانكه ميآيد ز چپ تا ره زند * لذت عصيان بدل شيرين كند

حاصل از هر ره درآيد بر عباد * تا دهد كشت عملها را بباد

گفت ابليس از بنى آدم يقين * نيستند اكثر تو را از شاكرين

نيستشان بر نعمت منعم سپاس * وين نگفت الا كه از فرض و قياس

زانكه چون مقصود خويش از بو البشر * كرد حاصل جمله از اكل شجر

شد گمان او كز او بيگفتگو * اضعفند البته فرزندان او

ميتوان از راهشان بردن تمام * هم چنان كه بردم از ره آن همام

گفت حق او را ز جنت رو برون * عيب‌ناك و رانده و خوار و زبون

باللّه ار ز ايشان كسى تابع شود * از شما پر دوزخ از واقع شود

بعد از آن گفتيم با آدم عيان * كه تو با جفتت بمان اندر جنان

هم خوريد از هر كجا خواهيد باز * آن ثمرها كه بران باشد نياز

ليك نزديكى بسوى اين شجر * كوست گندم مىنجوئيد از ثمر

ميتوان دادن تميز از آن به خود * نيك و بد شد زان درخت نيك و بد

ور خوريد از آن بظلم افسانه‌ايد * هم برون از اين سرا و خانه‌ايد

وسوسه پس كرد ديو بد سير * سويشان بر كشف سوء مستتر

آنچه بد پوشيده يعنى زان دو جفت * خود نميديدند آن را بى ز گفت

زان دو تن ميخواست ديو بد خصال * كشف عورت را كه يابند انفعال