تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٢٥

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 51 تا 52 ]

از كجا اين سنگ بر مجنون فتاد * باز بندم لب دماغم خون فتاد

ميزدم در خواب حرفى آن چه بود * روى حرفم در تكلّم با كه بود ؟

بينم اندر خواب يا بيداريست * كو گزد لب وين پى دلداريست

يعنى از كف گر رود گاهى عنان * هم بجبرانش دمى آهسته ران

كاين خلايق جمله اهل صورتند * نادرى واقف ز سرّ حضرتند

محرم شه بيست كس يا ده كسند * ما بقى بيرونيند و واپسند

محرم اسرار شه در مجلسى * راز خلوت را نگويد با كسى

آنچه گويد با خواص و با عوام * حاكى است از نظم ملك و حكم عام

ور گهى گويد بايهام است و رمز * ز آن قدر هم متهم گردد بغمز

من اگر محرم اگر غمازه‌ام * با تو هر دم در بيانى تازه‌ام

گاهى ار مستى كنم يا عربده * ميكشندم سر خوشان در ميكده

واندر آنجا ميفروش حق نفس * بر دهان مهرم زند گويد كه بس

مر ندانى شاه ما باشد غيور * راز خود سربسته خواهد در ظهور

شرح آيات از ره تفسير كن * ور كنى تأويل با تدبير كن

يوم لا تجزى نباشد كس بكس * هست هر نفسى بفكر خويش و بس

نيست كسرا شافعى يا ناصرى * يا كه فعلى را عوض از قاصرى

نيست كسرا با وجودش قدرتى * تا نمايد از خليلى نصرتى

نيست كسرا اقتدار و اختيار * بر كسى جز مالكى ذو الاقتدار

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 49 تا 50 ]

وَ إِذْ نَجَّيْناكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذابِ يُذَبِّحُونَ أَبْناءَكُمْ وَ يَسْتَحْيُونَ نِساءَكُمْ وَ فِي ذلِكُمْ بَلاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ ( 49 ) وَ إِذْ فَرَقْنا بِكُمُ الْبَحْرَ فَأَنْجَيْناكُمْ وَ أَغْرَقْنا آلَ فِرْعَوْنَ وَ أَنْتُمْ تَنْظُرُونَ ( 50 )

و چون نجات داديم شما را از آل فرعون كه عذاب ميكردند شما را بدى عذاب ميكشند پسران شما را و زنده ميكنند زنان شما را و در اين شما راست محنتى از پروردگار شما بزرگ ( 49 )

و هنگامى كه شكافتيم براى شما دريا را پس رهانيديم شما را و غرق كرديم آل فرعون را و شما نگاه ميكرديد ( 50 )

ياد آن وقتى كنيد از واقعات * كه شما را دادم از محنت نجات

وز عذاب سخت كز فرعونيان * مر شما را بود بيرون از بيان

جمله ميكشتند ابناتان بزار * غير نسوان را كه خدمت بود كار

و آن بلايى بود از پروردگار * مر شما را بس عظيم و بيشمار

وانكه بحر از بهرتان بشكافتيم * روى از فرعونيان برتافتيم

بر نجات آل يعقوب از گواه * غرقشان كرديم در آب سياه

ظاهر است اين آيه گر دارى به ياد * هست ذكرش بهر تأكيد و داد

ياد نعمت مهر جان افزون كند * ياد غير او ز دل بيرون كند

گر چه او مستغنى است از غير خويش * مهر خواهد بهر بذل خير خويش

آنكه مهرش بنده را سرور كند * خاك را ز افلاك عاليتر كند

بطن و تأويل اين بود كز جور نفس * او رهاند تا نماند طور نفس

وز قواى نفس امّاره كه سخت * اندر اين مصر بدن افكنده رخت

و آن قواها جمله وهم است و خيال * و آن غضب وان شهوت با اتصال

هست اسرائيل روح با صفا * قوه‌هاى روحى ابناء وفا

آن قواهاى طبيعى چون نسا است * از حواس ظاهر و ناميه راست

باز دارند اين قوا را از نفاق * بر امور صعبه و اعمال شاق

جمع مال و نظم قوت و حرص و آز * كسب جاه و جامه و آمال باز

رود نيل و قلزم ظلمانيت * در مثل شد مادهء جسمانيت

انفلاقش بهر ارباب نجات * چون شكاف ارض باشد از نبات

قلب با اتباع خود همچون كليم * با تجرد بگذرد بىخوف و بيم

كرده از مصر بدن قطع اميد * كاندر آن بودند محكوم و عبيد

بسته از دار الملام جسم بار * گشته دور از نفس دون با عقل يار

با جنودش نفس از پى كينه تاز * كآوردشان در ديار جسم و باز

كى رسد بر عقل وهم لا يليق * جز كه در آب سيه گردد غريق

آن گذشت از نيل با ياران چو برق * وين بخوارى گشت در رودابه غرق

ناظران بينند با چشم شهود * كان كجا رفت اين كجا ماند از جحود

كن تو كار دل كه باشى يار عقل * وارهى از وهم دون ز آثار عقل

قبطيان در مصر تن با صد عتو * ميكشند ابناى روحانىّ تو

و آن بنات اعنى حواست را مدام * ميكنند از زحمت و خدمت تمام

كن تلافى رو برون از مصر تن * قبطيان را شايد اين دار المحن

غرقه گشتن وهم را باشد سزا * اندر اين رودابه با رنج و عزا

بين هلاكش زانكه او خونى تست * در پى اهلاك و محزونىّ تست

يار آن شو كز غم آزادت كند * فارغ از فرعون جلادت كند

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 51 تا 52 ]

وَ إِذْ واعَدْنا مُوسى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَنْتُمْ ظالِمُونَ ( 51 ) ثُمَّ عَفَوْنا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ( 52 )

و چون وعده داديم موسى را چهل شب ، پس گرفتيد شما گوساله را از بعدش و شما ستمكارانيد ( 51 )

، پس عفو كرديم از شما از بعد آن ، تا شايد شما شكر كنيد ( 52 )

و آنكه موسى را چهل شب از صلاح * وعده فرموديم بهر افتتاح

بعد از آن كز آل فرعون عنود * گشت فارغ وز هلاك آن جحود

پس گرفتيد از غلط گوساله را * خار آورديد جاى لاله را

از شما هم عفو كرديم اين غلط * تا مگر شاكر شويد از هر نمط

اربعين بهر صفاى قلب بود * زنگ از آيينه زان شايد زدود

بيرياضت قلب كى يابد مقام ؟ * و آن چهل روز است گردانى تمام