تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٢٠٦

[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 8 تا 18 ]

صاحب تصرف نكرديم شما را و فرستاديم ما ابر را بر ايشان پى در پى و گردانيديم نهرها را كه ميرود از زير ايشان پس هلاك كرديم ايشان را بسبب گناهانشان و آفريديم از بعد ايشان قرنى ديگر ( 6 )

و اگر فرو فرستاده بوديم بر تو كتابى در كاغذى پس بسودندى آن را بدستهاشان هر آينه گفتندى آنان كه كافر شدند نيست اين مگر جادوى آشكار ( 7 )

مر ستايش ذات حق را در خور است * كز سپاس و نعت خلقان برتر است

مرجع هر حمد و نعتى ذات اوست * هر ثناگو خود يك از آيات اوست

قدر هستى هر يكى از ممكنات * حمد او گويند از كل جهات

قطره گويد حمد او بر قدر خويش * بحر كوشد در ثناش از قطره بيش

حقّ حمدش را نداند كس تمام * غير ذات بىتعين و السلام

پس خود او داند ثناى حضرتش * هم خود او گويد سپاس و مدحتش

از زبان ما سوى گويد ثنا * بر خود او از ابتدا تا انتها

تا مقامى كاول و آخر چو گرد * خيزد از جا ماند آن سلطان فرد

گويد آنجا حمد خويش از ذات خويش * بى ز غير اعنى ز موجودات خويش

اوست آنجا باقى و باقى فنا * ذات باقى گويد از باقى ثنا

نعت خود گويد كنون از وجه خلق * كاندر انعامند از پا تا به حلق

مىكند اظهار فعل خود چنين * كآفريد آن كو سماوات و زمين

كرد پيدا از كمون ظلمات و نور * ظلمت شب نور روز اندر ظهور

يا كه تاريكى جهل و نور علم * يا كدورت و انصفاى خشم و علم

يا خصال ديو و اخلاق سروش * ظلمت و نورند گر باشى به هوش

خوى نفست سر بسر تاريكيست * حال قلبت روشنى و نيكى است

خلق كرد او آسمان و ارض را * جهل و عقل و نفس و جن مر فرض را

پس كسانى كه شدند از اختيار * كافر اندر نعمت پروردگار

ميكنند از وى به غير او عدول * غير او را ميپرستند از فضول

اوست آن كس كآفريد از خاكتان * كرد اصل از خلقت افلاكتان

كرد پس حكم از زمان تا مدتى * كآيد از موت طبيعى نوبتى

مدتى هم كه معين نزد اوست * وانزمان بعث نزد نكته جوست

يك اجل بعد از حيات از موت دان * وان دگر تا بعث بعد از فوت دان

يا مراد از اول و آخر تمام * باشد اين دو مدت از رب الانام

ابتداى زندگى و وقت موت * هر دو را گويند اجل از به دو و فوت

وان نداند كس بجز رب الاحد * زانكه بر علم است و قدرت مستند

ليك بر بعثست مدت رهنمون * در دوم از ثم انتم تمترون

زانكه گويد پس شما آريد شك * بعث را وين باشد از ايمان محك

بعث را قائل چو گشتى بىستيز * چاره نبود از قبول رستخيز

دو اجل گويند باشد در حساب * يك معلق وان دگر حتم از كتاب

حتم باشد حتف انف از مردنى * وان معلق قتل و ضربت خوردنى

گر نگردد كشته گويند آن فلان * زنده باشد تا رسد او را زمان

صوفيان گويند هنگام اجل * هست وقت قبض روح اندر محل

خواه ميرد او بموت خويشتن * خواه برّندش سر اندر دم ز تن

گر بگويم سر آن سر وازنى * زانكه در فهم معانى كودنى

او خدا در آسمانست و زمين * نيست معبودى جز او اندر يقين

هم نه جز او بر عبادت مستحق * خالق خلق است و معبود به حق

داند او پنهان و پيداى شما * مطلع بر كسب و كالاى شما

پس چو او داناست بر ما دمبدم * حيف باشد گر گذارى كج قدم

بل دريغ آيد چو آگاهست وى * به نگردد حال و خلقت پى به پى

مى نيايد كافران را آيتى * هيچ از آيات رب در نوبتى

جز كه ميباشند در اعراض ازان * و از پى تكذيب حق بر يك زبان

آن زمان كآمد بر ايشان اينكلام * يعنى اين قرآن ز خلاق الانام

زود باشد پس كه آيدشان عيان * آنچه ميكردند استهزا بران

يا نديدند و ندانستند هيچ * كه بقهاريت خود در بسيج

چند كرديم از طوايف ما هلاك * پيش از ايشان از قرون بىبيم و باك

داده بوديم آن كسان را مال و جاه * در زمين با وسعتى آرامگاه

بر شما تمكين نداديم آن چنان * رو لكم ما لم نمكن را بخوان

داشتند آنها فراوان عز و ناز * مال و جاه و مكنت و عمر دراز

صد هزاران از عبيد و از خدم * وز ضياء و ملك و اسباب و حشم

ابر و باران را فرستاديم هى * تا بر ايشان بود ريزان پى به پى

جويها گردانده بوديم از عيان * زير باغ و قصرهاشان بس روان

پس نموديم آن جماعت را هلاك * بر گناه و قصرهاشان گشت خاك

بعد ايشان كآفريديم از محل * قوم ديگر تا بود ز ايشان بدل

پس عجب نبود كه خلق مرده نيز * حق برانگيزاند اندر رستخيز

لا شئى را چون تواند كرد شىء * هم تواند كرد خاك مرده حى

چند تن گفتند ما گر كافريم * اى محمد « ص » بر تو ايمان ناوريم

تا نيايد نامهء از آسمان * با چهار افرشته بر ما ناگهان

پس دهند ايشان گواهى بر نسق * كاين بود قرآن كه نازل شد ز حق

مندرج باشد در آن نامه دگر * كه رسولى تو ز خلاق البشر

پس بر او مىبگرويد از قلب و جان * جمله با نام اى فلان و اى فلان

آمد اين آيت كه بفرستيم اگر * بر تو ما اينسان كتابى در نظر

وان بقرطاسى بود به نوشته پس * مى بدست خود كنند اينقوم مس

يعنى از ايشان برأى العين هم * اين چنين بينند قرطاس و قلم

مىبگويند از عناد و از جحود * كاين بود سحرى كه بر ما رخ نمود

[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 8 تا 18 ]

[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 8 تا 18 ]

وَ قالُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ مَلَكٌ وَ لَوْ أَنْزَلْنا مَلَكاً لَقُضِيَ الْأَمْرُ ثُمَّ لا يُنْظَرُونَ ( 8 ) وَ لَوْ جَعَلْناهُ مَلَكاً لَجَعَلْناهُ رَجُلاً وَ لَلَبَسْنا عَلَيْهِمْ ما يَلْبِسُونَ ( 9 ) وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَحاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ ( 10 ) قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ ( 11 ) قُلْ لِمَنْ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلَّهِ كَتَبَ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ ( 12 )

وَ لَهُ ما سَكَنَ فِي اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ( 13 ) قُلْ أَ غَيْرَ اللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ يُطْعِمُ وَ لا يُطْعَمُ قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ( 14 ) قُلْ إِنِّي أَخافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ( 15 ) مَنْ يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ وَ ذلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ ( 16 ) وَ إِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلا كاشِفَ لَهُ إِلاَّ هُوَ وَ إِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ فَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ( 17 )

وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ وَ هُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ ( 18 )

و گفتند چرا فرو فرستاده نشد بر او فرشته و اگر فرو فرستاده بوديم فرشته هر آينه گذارده شده بود امر پس مهلت داده نميشدند ( 8 )

و اگر ميگردانيديمش فرشتهء