تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٢٠٠

[ سوره المائدة ( 5 ) : آيات 90 تا 102 ]

بدانيد كه خدا سخت عقوبت است و بدرستى كه خدا آمرزندهء مهربانست ( 98 )

نيست بر رسول مگر رسانيدن و خدا ميداند آنچه آشكار ميكنيد و آنچه را پنهان ميداريد ( 99 )

بگوى يكسان نيست پليد و پاكيزه و اگر چه بشگفت آورده باشد ترا بسيارى پليد پس بترسيد از خداى صاحبان خردها باشد كه شما رستگار شويد ( 100 )

اى آن كسانى كه گرويديد ميرسيد از چيزهايى كه اگر آشكار كرده شود مر شما را بد آيد شما را و اگر بپرسيد از آن هنگامى كه فرو فرستاده مىشود قرآن آشكار شود مر شما را در گذشت خدا از آن و خدا آمرزندهء بردبار است ( 101 )

بحقيقت سؤال كردند آن را جمعى پيش از شما پس گرويدند به آنها كافران ( 102 )

اى گروه مؤمنين خمر و قمار * بر شما و انصار و ازلام است عار

رجس يعنى آنچه عقل و شرع ازان * دارد استنكار و اكراهى عيان

چه نجس العين باشد آن پليد * يا نجاست اندر آن نبود پديد

فعل شيطانست و اصل افتضاح * دورى از وى مر شما را شد فلاح

زو نمائيد اجتناب از اختيار * تا به حق گرديد شايد رستگار

خمر هر چيزى بود كآن مسكر است * عقل استعمالى آن را منكر است

ميسر اقسام قمار است از شناخت * وانچه بتوان كرد از وى برد و باخت

معنى انصاب و ازلام از نشان * پيش ازين با شرح بسط آمد بيان

غير ازين نبود كه ديو كج نهاد * بينتان زان خواهد اندازد عناد

بازتان از ذكر دارد وز نماز * پس شما زان ايستيد آيا كه باز

از خدا و از رسول او بريد * طاعت اندر امر و نهى ار سروريد

پس كنيد از ترك فرمانش حذر * ور كنيد اعراض ز امر مستقر

پس بدانيد اينكه نبود بر رسول * جز بلاغى در فروغ و در اصول

نيست بر آن كو بايمان كرده رو * باشد اعمالش بنزد حق نكو

مر گناهى زانچه خورده است از حرام * گر نبوده مشرك او بر حق بنام

بلكه ثابت بوده در ايمان خود * هم بر اعمال نكو و احسان خود

مستمر پس گشته بر تقواى خويش * راسخ اندر حرمت شرك و بديش

مستمر پس در اطاعت و اتقى * هم بود اعمال نيكش بر ملا

حق كه نيكوكارى و نيكى از اوست * مرد نيكوكار را دارد بدوست

اهل توحيد و طريقت باليقين * كرده تحقيق اندر اين آيت چنين

كه بود عرفان وصول سالكان * بر مقام معرفت بعد العيان

هست احسان كشف از اين عرفان كه گفت * بعد ايمان گوهرى بنهفته سفت

از پس ثم اتقوا و آمنوا * كرده اشعارت بثم احسنوا

بعد ايمان يعنى از عبد و ملوك * بر شما فرض است عرفان و سلوك

كى رسد ايمان مؤمن بر كمال * تا نيابد فعل و خلقش اعتدال

وان ميسّر نيست جز با معرفت * زان شود تكميل افعال و صفت

شرح اين گفتيم در تفسير پيش * باز هم گوئيم اندر جاى خويش

اى گروه مؤمنان اندر عمل * آزمايد حق شما را از محل

در گه احرام بر چيزى ز صيد * تا كه دارد زهد و پرهيزى ز صيد

شىء اندك كه رسد دست و رماح * مر شما را بر وى و هست آن جناح

تا خدا داند كز او ترسنده كيست * در مقام ترك و تقوى بنده كيست

يعنى آيد علم غيبش در شهود * بر مطيع و عاصى آن چيزى كه بود

عين ثابت داشت هر نوع اقتضا * گردد اندر خلق ظاهر جابجا

پس هر انكس ترسد از حق او بغيب * هست اعمالش برى ز اغراض و عيب

پس هر ان كز حد گذشت از اختيار * واندر احرام او كند صيدى شكار

بعد ذلك پس بر او باشد عذاب * آن زمان كآيد بخوارى در حساب

صيد نكشيد اى گروه مؤمنان * تا شما باشيد محرم در مكان

وانكه بكشد صيد بر عمد از شما * مثل آنچه كشته پس بدهد جزا

از تعمد كشت صيدى را كسى * قصد از عمد او بد ار دانى بسى

ور نه قتل صيد بر عمد و خطا * هر دو ممنوع است و فرض آمد فدا

مثل آنچه كشته فرض است از نعم * در فدا از اشتر و گاو و غنم

آنچه بر وى حكم عدلين از شما * صادق آيد كه مماثل شد هدا

كرد بايد ذبح هدى اندر حرم * حكم چون بر بالغ الكعبه است هم

يا بود كفارهء جرمش طعام * بر مساكين يا به قدر آن صيام

روزه قدر قوت هر مسكين بود * معنى او عدل ذلك اين بود

تا چشد او سختى فعل بدش * وان برون رفتن ز اندازه و حدش

حق گذشت و عفو كرد از ما سلف * كرد أبو البشر ار كه صيدى را تلف

وانكه برگردد به مثل اين عمل * حق كشد ز او انتقام اندر محل

زانكه حق در حكم خود بس غالب است * در تمرد انتقامش واجب است

صيد دريا بر شما باشد حلال * گر محليد ار كه محرم بيسؤال

نزد بعضى آن سمك باشد بجنس * نزد ما آن ماهيى كاو راست فلس

هم كنيد آن را شكار و هم طعام * كآن شما را شد متاع اعنى بكام

همچنين آن كاروانان را رواست * كز قديدش توشه گيرند ار كه خواست

صيد برى هم شما را شد حرام * تا در احراميد از حد و مقام

وز خدا ترسيد از اعلى و دون * و اتقوا اللَّه اليه تحشرون

محرمى گر كرد صيدى شد حرام * بر وى و بر محرم ديگر تمام

ور محلى كرد صيدى صيد او * هست بر محرم محرم نى نكو

ليك نبود اين بيان بىاختلاف * هم صفى در شرح آن نبود معاف

هست اندر مذهب جعفر بنام * گر محل صيدى نمايد در مقام

خود حرام است آن بمحرم باليقين * عامه هم گويند بعضى اين چنين