تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ١٩٢

[ سوره المائدة ( 5 ) : آيات 55 تا 62 ]

كسى كه لعنت كرد او را خدا و خشم كرد بر او و گردانيد از ايشان بوزينگان و خوكان و پرستيد طاغوت را آنها بدترند در جاى و گم گشته‌ترند از ميانه راه ( 60 )

و چون آيند شما را گويند گرويديم و بتحقيق داخل شدند بكفر و ايشان بتحقيق بيرون رفتند به آن و خداست داناتر به آنچه هستند كه پنهان ميدارند ( 61 )

و مىبينى بسيارى از ايشان را كه مىشتابند در گناه و دشمنى و خوردنشان حرام را هر آينه بد است آنچه بودند ميكردند ( 62 )

حق نمايد وصف آن كو در كمال * بر خلافت لايق است از ذو الجلال

غير از اين نبود كه اولى بر شما * بالتصرف حق بود در هر دو جا

هم رسولش و آن كسان كه مؤمنند * بر خدا و بر رسولش موقنند

وصفشان اينست در سير صفات * كه به ياد آرند اركان صلوة

ميكنند انفاق در وقت ركوع * بر مساكين بهر تكميل خضوع

نيست ايشان را منافى طاعتى * طاعت ديگر چو آيد نوبتى

نه منافى يعنى آن انفاقشان * با حضور قلب و استغراقشان

بهر ايشانست يكسان فرق و جمع * نى كه مانع ديد عين آيد ز سمع

تا نگويى بد حضور ار بر كمال * چون شنيد از سائل او بانگ سؤال

گر مساوى نيست او را جمع و فرق * شمس نبود هست نورش نور برق

آنكه پندارى تو غير از برق نيست * با دگرها در نمودش فرق نيست

گر بتابد تابش او يك دم است * ذو التصرف آفتاب عالم است

اختلافى نيست كسرا در وقوع * ز اينكه حيدر داد خاتم در ركوع

لفظ جمع ار گفت بر تعظيم بود * هم ز بهر مؤمنان تكريم بود

وصف كل را كرده حق با جزئها * تا نباشد قطره‌ها از يم جدا

آن ولى ذو التصرف بالعيان * هست يعنى در ميان مؤمنان

وصف او اينست اندر امتياز * كه دهد خاتم بسائل در نماز

مؤمنان متقى در معرفت * تا شناسندش بر اين خلق و صفت

ز آنكه او در اين عمل مخصوص بود * در ولايت از خدا منصوص بود

پس هر انكو دوست باشد بالعيان * بر خدا و بر رسول و مؤمنان

مؤمنانى را كه دارند آن صفات * ميدهند اعنى زكات اندر صلوة

حزب حق پس غالبند ايشان به كار * نيستشان از حزب شيطان اضطرار

باشد اين تعريض يعنى هر كه نيست * حزب حق او حزب شيطان غويست

اى گروه مؤمنان بايد فرا * مى نگيريد از نهان و بر ملا

زان كسانى كه فرا بگرفته‌اند * دينتان را هزو و لعب و ريشخند

آن كسانى كآمد ايشان را فرود * پيش از اين از حق كتاب اعنى يهود

هم ز كفار دگر احباب و يار * بهر خود گر مؤمنيد و حق‌گزار

دوستى با غيرتان باشد شكست * گر بترسيد از خدا اولىتر است

چون كه ميخوانيد مردم را عيان * بر نماز فرض از بانگ اذان

آن ندا را هزو ميگيرند و لعب * وين بود بر مؤمنان ناچار صعب

آن نداشان ناگوار آيد به گوش * هيچشان نبود نشان از عقل و هوش

وضع شد بانگ اذان از بهر آن * تا علامت باشد آن بر مؤمنان

كى به مسجد تا رود فخر بشر * مؤمنان را زان اذان باشد خبر

بر يهودان آمد آن بس ناگوار * چيست ميگفتند از طعن اين شعار

گفت ايشانند قومى بىخرد * نيست چشم عاقبت بين از حسد

گو كه اى اهل كتاب آيا شما * عيب مىگيريد زانكا و عمى

نيست اين الا كه ما آورده‌ايم * بر حق ايمان نى كزو در پرده‌ايم

هم بر آنچه او فرستاده شما * وانچه از پيش آمدان با انبيا

از شما الا كه اغلب فاسقيد * بر قبول دين حق نالايقيد

گو دهم آيا شما را من خبر * آنچه را گفتند در سابق بشر

بدتر از اين گفته‌اند اعنى ز كين * وز شرور نفس خود بر اهل دين

مر مثوبت باشد از روى سند * نزد حق بيشك جزاى قول بد

زانكسان كز حق بر ايشان لعنت است * جانشان دور از ثواب و رحمت است

مورد خشمند و حق بهر نشان * ساخته بوزينه و خنزيرشان

هم پرستيدند طاغوت از سفه * سامرىشان زد چو بر گوساله ره

يا ز طاغوتست مر كاهن مراد * يا كه آن كعب ابن اشرف در عباد

آن جماعت راست بدتر جايگاه * همچنين گمراه‌تر از حد راه

هست راه راست در حد وسط * بر دو خط منحنى چون راست خط

وان بود افراط و تفريط از حدود * چون غلوّ و قدح ترسا و يهود

مر نصارى خواند عيسى را خدا * وان يهودش داد نسبت بر خطا

هر دو افراطست و تفريط و غلط * بر دو جانب رفتن از حد وسط

هم يمين و هم يسارت انحنا است * در وسط زين هر دو بودن استواست

گفت زان خير امورت اوسط است * راست بين نقطتين آن يك خط است

از خطوط مستوى و منحنى * گويمت هست ار ز دانش روشنى

فرض كن خطها ميان نقطتين * وان دو نقطه حق و خلق آمد به عين

در ميان آن خطوط از هر كنار * هست يك خط مستقيم اى مرد كار

ما بقى بين دو نقطه معوج است * آنكه باشد راست بيشك منهج است

نى در آن افراط و نى تفريط هيچ * نى غلوّ و نى قصور اندر بسيج

از تو باشد راست تا پروردگار * پاك از عيب يمين دور از يسار

مرتضى فرمود توحيد درست * بين تنزيه است و تشبيه از نخست

و اختيار و جبر در افعال نيز * هر دو باشد باطل ار دارى تميز

امر ما بين دو امر آمد طريق * ره بنيكويى نمود او بر فريق

در مقامش گر خدا خواهد نكو * شرح آن را وا نمايم مو بمو

چون اضل عن سواء از كردگار * گشت نازل بر رسول نامدار

مؤمنان بر طعن و قدح آن يهود * مر زبان هر كس بنوعى برگشود

وان يهودان را نبود اندر خطاب * بر مسلمانان بتقريبى جواب