تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ١٨٣

[ سوره المائدة ( 5 ) : آيات 27 تا 32 ]

نوشتيم بر بنى اسرائيل كه كسى كه كشت تنى را بدون آنكه كشته باشد تنى را يا فسادى در زمين پس گويا كشته است مردمان را همه و كسى كه زنده گردانيدش پس گويا كه زنده گردانيده مردمان را همه و بتحقيق آمد ايشان را رسولان با معجزات پس بدرستى كه بسيارى از ايشان پس از آن در زمين اسراف‌كارانند ( 32 )

مى بخوان بر امت اى فخر بشر * زان دو ابن آدم از بهر خبر

كه بدند آن دو پسر از صلب او * نامشان هابيل و قابيل عدو

اين خبر باشد به حق يعنى كه راست * راستى مستلزم آيات ماست

ميشد از حوّا تولد نوبتى * يك پسر يك دختر اندر صحبتى

دختر يك بطن را بر آن پسر * دادى او كاو بود از بطن دگر

اولين فرزند او قابيل بود * همرهش اقليمياى با نمود

بود بس اقليميا صاحب جمال * هم بهابيل او ز امر حق حلال

نامزد چون گشت بر هابيل او * ناگوار آمد بقابيل عدو

گفت با آدم بر اين ندهم رضا * كه دهى بر ديگرى اخت مرا

گفت آدم اين نه بر ميل منست * بلكه امر حضرتست و احسن است

ور ندارى باور اين نادانيست * هر دو را تكليف بر قربانى است

هر كرا گرديد قربانى قبول * زاو بود اقليميا دور از نكول

گوسفندى برد پس هابيل زود * وز گياه خشك مشتى آن عنود

دستهء از گندم كم دانه‌اى * بهر قربانى ببرد از لانه‌اى

آتشى آمد ربود آن گوسفند * وان دگر شد ناقبول و ناپسند

گفت قابيل از حسد هابيل را * باللّه از قتلت نخواهم كرد ابا

گفت مر هابيل فرمايد يقين * حق چو قربانى قبول از متقين

كه نفرمود از تو قربانى قبول * باشد آن از ترك تقوى اى فضول

گر نشد مقبول حق قربانيست * نى ز من باشد ز نافرمانيست

جرم من چبود كه بايد كشتنم * بى ز تقصيرى به خون آغشتنم

گر تو بر قتلم گشايى دست خويش * من نيارم دست بر قتل تو پيش

زانكه من ترسم ز رب العالمين * رو به ترك امر او نارم يقين

من همى خواهم كه تا گردى تو باز * بر گناه قتل من اندر مجاز

تا كه باشى حامل اجرام من * هم بجرم خويش كردى ممتحن

هر كه قتلى تا كند از بىتميز * بر تو باشد آن گنه تا رستخيز

زانكه اول از تو سر زد اين گناه * خلق را بر فعل بد دادى تو راه

پس تو باشى زين عمل ز اصحاب نار * وين جزاى ظالم است از كردگار

پس نمود آسان بر او قتل اخيه * ديو سركش يا كه نفس آن سفيه

ديد پس هابيل را روزى بخواب * در رمه برداشت سنگى با شتاب

كوفت آن را بىتأمل بر سرش * كشت و اندر خون كشيد آن پيكرش

گشت او پس در دو كون از خاسرين * در حياتش خوار و مطرود و غبين

اينچنين بودش زيان دنيوى * چيست تا او را عذاب اخروى

پس ندانست او كه با او چون كند * در زمين آن جثه را مدفون كند

همچو دزدان داشت او را در كتف * ميكشيدش روز و شب بر هر طرف

پس برانگيزاند زاغى را خدا * كشت زاغ ديگرى را از جفا

كرد زاغ مرده را در زير خاك * ديد قابيل آن ز غم شد دردناك

گفت پس يا ويلتى بر عقل خود * كه مرا كمتر ز زاغى بد خرد

من شدم عاجز كه باشم چون غراب * وين بد از تأثير فعل ناصواب

تا چو او پوشم برادر را به خاك * نيستم بر قدر زاغى علمناك

كرد مر هابيل را در خاك زود * پس پشيمان گشت و غم بر غم فزود

زانكه رويش شد سيه حالش تباه * كس نمىكرد از بدى بر وى نگاه

آدم او را راند و شد دور از ديار * كرد پس آتش‌پرستى اختيار

حال او بر خوارى و توبيخها * جملگى ثبت است در تاريخها

گفت پس من اجل ذلك در بيان * ما نوشتيم اين بر اسرائيليان

حكم يعنى زين سبب كرديم ما * كه كس ار بكشد كسى را ناروا

بى ز قتل نفس و اجراى قصاص * كه بود لازم بر او بىاختصاص

يا فسادى كرده باشد در زمين * چون زنا و دزدى و شرك از يقين

هست احصان شرط قتل اندر زنا * هم بدزدى بستن ره هر كجا

گر كشى آن دزد و زانى را رواست * كاندر آن آسايش خلق خداست

پس بدون اين جهتها گر كشد * هيچ نفسى نفس ديگر بىرشد

پس بران ماند كه خلقان را تمام * كشته باشد زين تجرى در نظام

وانكه گردد بر حيات كس سبب * كز هلاكش وا رهاند و از تعب

پس بران ماند كه احياء نفوس * كرده باشد جمله را اندر جلوس

گر كسى را شد كسى بر حق دليل * كرده احيا نفسها را در سبيل

سوى اسرائيليان با بينات * آمدند از ما رسولان بر نجات

اكثرى ز ايشان پس زان در زمين * مسرفان بودند از آئين و دين

بودشان يعنى تجاوز از حدود * وز طريق اعتدال آن سان كه بود

قتل ناحق بعد تشديد عظيم * مينمودندى بدون خوف و بيم

پس شد ارسال رسولان از خدا * سوى ايشان بهر نهى از ناروا

در مدينه جمعى از ارض يمن * آمدندى نزد آن فخر زمن

پس ملازم نزد پيغمبر شدند * وز قبول دين او سرور شدند

با مزاج آن جماعت سازگار * چون نبود آب و هواى آن ديار

نو مسلمانان شدند آنجا عليل * چون شنيد احوال ايشان آن خليل

گفت اندر اشتران شيردار * بردشان بايد كه دارند آن شعار

چند روزى اندر آنجا بيگزند * بول و شير اشترانشان شد پسند

تا كه صحت يافتند از رنج زود * اشترى چند از پيمبر با نمود

زبده كردند از پى نام و نشان * پس شدندى بر ديار خود روان

بد غلامى از نبى نامش يسار * بر دهان و چشم او كردند خار

چون رسيد اين بر پيغمبر در زمان * بيست تن كرد از پى ايشان روان

جمله را بستند و آوردند زود * در مدينه نزد آن سلطان جود