تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٢٠

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 38 ]

تا تو دانى دل ز وى در محبس است * گوش كن قلنا اهبطوا اينت بسست

آن خطاب اهبطوا يك بار نيست * شد مكرر نكتهء تكرار چيست ؟

بود ميلش اينكه ما زان آستان * دور گرديم از براى امتحان

خوردن گندم بهانه است و فسون * خواست آدم را خود از جنت برون

در خروجش اينچنين تدبير كرد * ور نه كى سگ شير در زنجير كرد

كيست شيطان تا ره آدم زند * مرده موشى پنجه بر ضيغم زند

اين مرا از اهبطوا معلوم شد * كز بهشت او ز امر حق محروم شد

در خطاب اهبطوا تكرار كرد * تا ببيرون رفتنش ناچار كرد

داند او خود نيز كابليس اين نكرد * او سبب بد بر سبب ناريخت مرد

گفت حق قلنا اهبطوا يعنى كه من * در زمين ميخواستم گيرى وطن

تا در آنجا نسخهء جامع شوى * سوى ما چو افزون شدى راجع شوى

همچنين ابناى تو و احفاد تو * ز اهبطوا آيند در ارشاد تو

ز آدم اندر رتبه هم افزون شوند * زان فزونى سركشان دلخون شوند

كه نگشتند از تكبر ساجدت * بلكه ميخواندند خام و فاسدت

با تو ميگويم كلامى چون سرى * در هبوط از صد فلك بالاترى

غير از آن كت در نخست آموختم * گنج اسمايت بجان اندوختم

بر توام آموزش ديگر بود * اين تلقى گنج پر گوهر بود

آن كلامى بد كه داند حضرتش * من نيارم بر زبان از غيرتش

توبه‌ها گردد قبول از ياد آن * حق بآدم كرد پس ارشاد آن

جان او روشن شد و بر دل نشاند * وز بهشت جاودان يادش نماند

آن نه بر گوش آيد و نى بر فمى * نوشد آن دل كز لبش دارد دمى

بىنشان شو راز عشق وى بجو * بند بند از ناله‌هاى نى بجو

نى بما ذكر بدايت مىكند * زان لب ميگون حكايت مىكند

با لب خود نوبتى گر جفتمى * بىزبان اسرار جان ميگفتمى

مست گشتم رفتم از كف عقل و دين * شد چو بانگ نى كلامم آتشين

نز فراقست و جدايى ناله‌ام * در گلستان همنشين لاله‌ام

نالهء نى از فراق است و ملال * نالهء من از كمال اتصال

كى جدا بود او كه نالم زان دمش * نالم اما از وصال بىغمش

هر زمان از رخ گشايد پرده‌اى * ميگدازد جان غم پرورده‌اى

هجر و وصلش هر دو ميدان تازيست * عاشقان را باب جان پردازى است

هجر يعنى ناوك خون‌ريز او * وصل چبود بحر آتش خيز او

درد و وصلش از فراق افزونتر است * هر كه واصل‌تر بر او دلخونتر است

زانكه تا و اصل به كلى لا نشد * اين نگشت از خود گم او پيدا نشد

ور شد او پيدا تو از خود زايلى * بر هلاك خود ز وصلش عاجلى

بگذر از اين گو كه با آدم چه گفت * با وى آن نوبت كه شد همدم چه گفت

كو چو گل بشكفت و از هم باز شد * هشت پرّ ماكيان شهباز شد

آن كلامى بد كه جان عالمست * باعث ايجاد و سرّ آدم است

بر زبان نايد كه گويم اى فقير * رو شنو از لعل او يعنى بمير

تا نميرى زين حيات پيچ پيچ * از حيات خود نگويد با تو هيچ

آن حياتش در لب جان‌پرور است * بخشدانرا جان كه هوشش زان سر است

نوبتى بينى گر آن لعل خموش * تا ابد هرگز دگر نايى به هوش

گو سخن گويى هم از بيهوشى است * در حديثت معنى خاموشى است

تا نپندارى چرا من ناطقم * گر خراب آن لبم ور عاشقم

من خموشم گويد او حرف از لبم * خاصه آن دم كز غمش گيرد تبم

محو و مستم دايم اين تب در منست * از لب او بر لب من روزنست

آن لب ار بينى تو يا بى راز من * مست لعلش گردى از آواز من

با لب او من چو نى دمساز ما * زان لبست ار بشنوى آواز ما

نز لب من گر شوى دمساز او * بشنوى از هر لبى آواز او

بيهشم من يا گرفتستم تبى * در دو عالم جز لب او كو لبى ؟

در تجلّى هر دو عالم طور اوست * طور چبود عين او يا نور اوست

يا بگير از سر « صفى » افسانه را * يا بپوشان اين سر انبانه را

من بپوشم او كند بازش دگر * در نياز آيم كشم نازش دگر

صبح شد پنهان كنم پيمانه‌اش * گر گذارد نرگس مستانه‌اش

روز چو نشد نيست وقت چنگ و جام * گو حديث از وى به قدر فهم عام

شد بر آدم منكشف اندر شهود * آنچه مخفى بود ز اسرار وجود

از هواها مرد و بر حق بازگشت * كند از اين ويرانه دل شهباز گشت

توبه از دام طبيعت رستن است * بر مقام اصل خود پيوستن است

توبه كرد از هر خطا و هر گناه * بر در توّاب و او دادش پناه

او رحيم است ار تو رحمت جو شوى * بگذرى از غير او با او شوى

موجب اين رحمت آمد آن غضب * تا ز سبق رحمت آيى در طلب

راندش از جنت كه خلّاقى شود * در فنا بگريزد و باقى شود

رحمتى بود اينكه راند از جنتش * بر غضب پس بود سابق رحمتش

او غضب دانست و راجع شد ز بيم * بر در اكرام توّاب الرّحيم

اين چنين جرمى به است از صد ثواب * كه كند بر حق گنهكارى اياب

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 38 ]

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 38 ]

قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدايَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ ( 38 )

گفتم فرود آييد از آن همگى ، پس اگر آمد شما را از من هدايتى پس كسى كه پيروى كرد هدايت مرا پس نيست ترسى بر ايشان و نه ايشان اندوهناك شوند ( 38 )

بشنو از قلنا اهبطوا راز دگر * يافت چنگ بو البشر ساز دگر

بر بقاى حق چو از نو زنده گشت * فرق بعد از جمع را زيبنده گشت

شد خليفه بر زمين يعنى كه شاه * در زمين تا باشد او غوث و پناه

همچنين يابند از دنبال او * اين خلافت اهل بيت و آل او

هست هر دور اين خلافت مستقل * تا بمهدى كوست اكنون شاه دل

دور دور مهديست و طور او * مىكند گردش فلك بر دور او

اى هدايت پيشگان گر قابليد * در مدار مهدى صاحب دليد

اى خليفه‌زادگان گر آگهيد * بر فلك در دورهء مهدى مهيد

غيبت او غيبت جان در تن است * اندر اين غيبت ظهور ذو المنست

جنبش اعضا دليل آن بود * كاين بدن در اهتزاز جان بود

تا خدا هاديست مهدى نايب است * وز عيان بيحضور آن غايب است

مهدى آخر زمان خود احمد است * دورها داير به وى تا سرمد است

ز آدم اول كه قطب عالم است * تا هنوز او آدم است و خاتم است

بود آدم مهدى و هم خاتم او * از محمد « ص » متصل تا آدم او

همچنين تا اين زمانى كآخر است * دورهء او قائم است و داير است

آنكه اعلا رتبه باشد در مقام * هست در هر دوره‌اى شاه و امام

صاحب فرق از پس جمعست او * رهروان را در زمين شمع است او

از خطاب اهبطوا بر خاكيان * رهبر است و قبلهء افلاكيان

گفت هر كس زو نمايد پيروى * يابد از صورت كمال معنوى

تابع او در هدايت عارف است * كز بصيرت بر كمالش واقف است