تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ١٣١

در نفى جبر و اثبات تكليف

بس است ما را خدا و خوب كارگذاريست ( 173 )

پس برگشتند بنعمتى از خدا و فضلى مس نكردشان بدى و پيروى كردند خوشنودى خدا را و خدا صاحب فضلى است بزرگ ( 174 )

جز اين نبود آنكه شيطان ميترساند دوستانش پس مترسيد از ايشان و بترسيد از من اگر هستيد گروندگان ( 175 )

و بايد اندوهگين نسازندت آنان كه ميشتابند در كفر بدرستى كه ايشان ضرر نميرسانند خدا را چيزى مىخواهد خدا كه نگرداند براى ايشان بهره‌اى در آخرت و از براى ايشانست عذابى بزرگ ( 176 )

بدرستى كه آنان كه خريدند كفر را بايمان البته ضرر نميرسانند خدا را چيزى و براى آنها عذابى است پر درد ( 177 )

و بايد كه نپندارند البته آنان كه كافر شدند كه مهلت دادن ما ايشان را بهتر است براى خودهاشان مهلت نمىدهم ايشان را مگر تا زياد كنند گناه را و براى ايشانست عذابى خواركننده ( 178 )

نباشد خدا كه واگذارد گروندگان را بر آنچه شما برانيد تا جدا سازد پليد را از پاكيزه و نباشد خدا كه مطلع گرداند شما را بر غيب و ليكن خدا برميگزيند از رسولانش هر كه را ميخواهد پس بگرويد به خدا و رسولانش و اگر بگرويد و بپرهيزيد پس شما را مزديست بزرگ ( 179 )

آن كسان كه استجابت از خدا * خواستند اندر جهاد و در غزا

با پيمبر بودشان پيوستگى * بعد از آن كز جنگشان بد خستگى

وانكه احسان كرد و پرهيز از ضلال * مزد او باشد بزرگ از ذو الجلال

گفت ايشان را همانا مردمان * مجتمع شد بر شما ناس اى مهان

گشته‌اند اعنى مسلمانان فزون * از شما خواهند ايشان ريخت خون

پس بترسيد و بكين يك‌دل شويد * پيش از آنكه خوار و مستأصل شويد

اين سخن شد باعث طغيانشان * مؤمنانرا هم فزود ايمانشان

با پيمبر يك‌دل و يك رو شدند * ثابت اندر دين او با او شدند

حسبنا گفتند يعنى كه خدا * بس بود ما را پناه از ما سوى

آنكه شد در دين خود ما را دليل * هم بود در كارمان نعم الوكيل

نيست حاجت بر كس او چون پشت ماست * خاتم اقبال در انگشت ماست

اينچنين عزمى كجا باشد عجب * گر بنصرت گشت ايشان را سبب

پس بفضل و نعمتى گشتند باز * از خدا كان بود دور از ناجواز

نامد ايشان را بدى از قتل و ضرب * خوفشان در قلب اعدا بد بحرب

تابع خوشنودى ايزد شدند * در شدايد ناصر احمد شدند

وين بد از حق صاحب فضل عظيم * مؤمنانرا ثبت در لوح قديم

يعنى اندر علم حق ايمانشان * بود ثابت و اعتلا و شانشان

ميدهد تخويف شيطان لعين * اولياى خويش را از مؤمنين

يعنى آنان را كه هم جنس ويند * در نفاق و بد دلى محكم پيند

پس مترسيد ار در ايمان صادقيد * چون نترسيديد بيشك فايقيد

آنكه ترسد از خدا او غالبست * كى ز تخويف شياطين هاربست

هم مشو محزون نمايند ار شتاب * در نفاق و ارتداد و ارتياب

زانكه چيزى بر خدا نايد زيان * از نفاق كفر و كين اين و آن

خواست حق تا نبود اندر مقدرت * بهر ايشان بهره‌اى در آخرت

در نفى جبر و اثبات تكليف

در نفى جبر و اثبات تكليف

آيد اشكالى در اين باب اندكى * بر كسى كش نيست آگاهى يكى

يعنى ار او خواست فاعل مضطر است * زانكه آب چشمه تيره از سر است

خواست يعنى بود عالم حق بر آن * نى كه خواهد بهر مخلوقى زيان

كى بفعلش صانعى خواهد ضرر * جز كه نكشد نقش پا را جاى سر

جبر در افعال حق نبود درست * زانكه عالم بود و قادر از نخست

هم بخلق خود رءوف از جزء و كل * زان بر ايشان كرد ارسال رسل

تا كنند آگاهشان از رسم و راه * بر فضاى مه رسند از قعر چاه