تمهيدات ( فارسى ) — الصفحة ١٥٩

تمهيد اصل سابع ( حقيقت روح و دل )

هم اطلاق كنند أعنى لفظ انسان و آدمى چنان كه گويند : « زيد قصير و طويل و عريض و اعمى و أصمّ » ؛ امّا كافرى و مسلمانى و سخاوت و بخل و علم و جهل ، اين مخصوص بجان باشد بىنصيب قالب ؛ امّا كوتاهى و درازى و كورى و كرى و مانند اين ، نصيب قالب باشد و جان را از آن هيچ نصيب نباشد . پس فرق باشد ميان اطلاق مجازى بر قالب ، و ميان اطلاق حقيقى بر جان و دل .

( 214 ) در اين معنى خلق سه گروه آمده‌اند : گروهى از عوامّ چنين مىپندارند كه آدمى جز قالب نيست چنان كه خداى - تعالى - مىگويد : « إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشاجٍ نَبْتَلِيهِ » ؛ و جايى ديگر گفت : « إِنَّا خَلَقْناهُمْ مِنْ طِينٍ لازِبٍ » .

و گروهى ديگر از علما ، هم جان فهم كنند و هم قالب ، چنان كه خداى - تعالى - گفت :

« وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ » . يعنى « صوّركم بالقالب فأحسن صوركم بالرّوح » .

امّا گروهى خواصّ اطلاق انسان و آدمى را جز جان ندانند ؛ و قالب را از ذات انسان ندانند به هيچ حال ، بلكه قالب را مركب دانند ، و آدمى را كه جانست راكب و سوار ؛ هرگز مركب از ذات راكب نباشد . اگر كسى بر اسب نشيند او ديگر باشد و اسب

( 1 ) اعنى AHMPSU - BR - - ( 2 ) اما BHMR و APSU - - اين AHMPSU اين جمله BR - - ( 14 - 3 ) موصوف . . . اما A . . . U اما اگر B - - ( 3 ) و مانند اين AHMPSU و مانند اين صفت همه B و كرى و مانند R - - ( 5 ) بر . . . و دل A . . . U كه قالب است و ميان . . . حقيقى كه آن جان و دل است B - - ( 7 ) مىگويد A . . . U بيان مىكند R - - ( 7 - 8 ) سورهء 76 ( الانسان ) آيهء 2 م - - إنا . . . گفت A . . . U - R - - ( 8 ) سورهء 37 ( الصافات ) آيهء 11 ك - - ( 9 ) هم جان . . . كنند A . . . U همچنان فهم مىكنند B - - ( 10 ) سورهء 40 ( غافر ) آيهء 64 ك - - بالقالب BHMPRU بالقلب AS - - ( 11 ) گروهى A . . . U گروه H - - جز AMPSU بر جان كنند غير آن قالب و آدمى را جز B بر جان كنند و آدمى را جز H جز بر جان نكنند و جزين R - - ذات A . . . U ارادت H - - ( 12 ) مركب A . . . U مرگ R - - ( 13 ) ذات . . . نباشد A . . . U تن مركب باشد B - -