تمهيدات ( فارسى ) — الصفحة ١٥٨

تمهيد اصل سابع ( حقيقت روح و دل )

دريغا روح هم داخل است و هم خارج ، او نيز هم داخل باشد با عالم و هم خارج ؛ و روح هم داخل نيست و نه خارج ، او نيز با عالم نه داخل باشد و نه خارج . دريغا فهم كن كه چه گفته مىشود : روح با قالب متّصل نيست و منفصل نيز هم نيست ، خداى - تعالى - با عالم ، متّصل نيست و منفصل نيز نيست . اين بيتها گوش‌دار :

حقّ بجان اندر نهان و جان بدل اندر نهان * اى نهان اندر نهان اندر نهان اندر نهان

اين چنين رمزى عيان كو بانشانست و بيان * اى جهان اندر جهان اندر جهان اندر جهان !

( 213 ) وجه دوم : اضافت كردن اين جان با قالب چنان باشد كه اضافت و اطلاق لفظ انسان با آدمى ؛ چون لفظ انسان اطلاق كنند قومى از عوامّ پندارند كه مفهوم از اين ، جز قالب نيست ؛ امّا اهل حقيقت دانند كه مقصود از اين خطاب و اطلاق جز جان و حقيقت مرد نباشد چنان كه گويند : « فلان عالم و جاهل و قادر و عاجز و سخىّ و بخيل و مؤمن و كافر » . اين همه اوصاف جان است و نعت او ، و نشايد كه قالب به چيزى موصوف باشد از اين صفات به هيچ حال ، امّا بر قالب نيز « من طريق المجاز »

( 1 - 2 ) با . . . نيست AMPSU با . . . نه داخل است BH در عالم . . . نه داخل است R - - ( 3 ) هم A . . . U - R - - ( 3 - 4 ) خداى . . . نيست BMPRU - AS خداى . . . و منفصل نيست H - - ( 7 ) كو . . . و بيان AMPSU گويى كه آرد در بيان B گويا . . . و بيان HR - - ( 9 ) قالب A . . . U قالب و متعلق شدن قالب با جان B - - ( 10 ) چون . . . كنند AMPRSU كه اين لفظ فلان نفس گفت تن و قالب همچو سخنست و شخص جان تا شخص لفظ نگويد اطلاق نتوان كرد اما B چون لفظ انسان با وى اطلاق كنند H - - ( 11 ) اطلاق A . . . U گفتن B - - ( 12 ) نباشد A . . . U ديگر چيز را اطلاق نكنند و نه بينند B - - ( 13 - 14 ) و نعت . . . به چيزى AMPSU بىقالب و قالب را از آن نصيبى نباشد B و نعت او و او نشايد . . . به چيزى H و نعت او نشايد . . . به چيزى R - - ( 14 ) باشد . . . حال ABHMRS نباشد ازين صفات PU - - من طريق المجاز AMPRSU از طريق مجاز BH - -