تمهيدات ( فارسى ) — الصفحة ١٦٨

[ ثالثا : ] فرق ميان مفاهيم متواطئ seuqovinU و متشابه seuqoviuqE و متماثل seuqigolanA

نسبت بروح . مفهوم متماثل دو صفت متعارض دارد : يكى آنكه بر هر معنى مشتركى كه تمام افرادش بدان مطابقت دارند دلالت مىكند .

دوم آنكه بنا بر تباين اساسى كه ميان هر فرد آنها وجود دارد دلالت مىكند .

خاصيت مفهوم متماثل اجتماع دو صفت متعارض است و به همين سبب مفهوم متماثل را فلاسفه مفهوم متعالى ناميده‌اند چون با آنكه شامل تمام موجودات است بر موجوديت هر فرد آنها هم دلالت مىكند .

مهم‌ترين مفاهيم متماثل كدامند ؟ .

اولين دسته از مفاهيم متماثل ، مفاهيم متعالى هستند « 1 » : وحدت و تشخيص و تمييز ؛ اين صفات را ذاتى گويند . و حقيقت و خير و زيبائى ، و اين صفات را اضافى مىنامند .

گروه اول را بدان جهت ذاتى ناميده‌اند كه موجودات را بذاته وصف مىكنند : مثلا هيچ موجودى باقى نمىماند مگر آنكه واحد و يگانه ، و متشخص با خود و قائم بالذات ، و در عين حال از تمام موجودات متمايز باشد . اما گروه دوم را كه اضافى ناميده‌اند بدان علت است كه وجود را با اضافه به چيز ديگر وصف مىكنند : مثلا صفت حقيقت را بر وجود مىافزايند وقتى عقل ، اصالت موجود را دريافته باشد ؛ همچنان صفت خير را بر موجودى اضافه مىكنند كه اراده در آن موجود ، رغبت داشته باشد ؛ و صفت زيبائى وقتى بر موجود اطلاق مىگردد كه ذوق ، تناسب و ترتيب اجزاء موجود را دريافته باشد .

چون اين مفاهيم متعالى ، مفاهيم متماثل هستند طبيعى است كه بايد در هر مفهومى از آنها دو صفت متباين يافته شود : صفت اول آن كه تمام موجودات در مفهوم متعالى اشتراك

( 1 ) - هر كه خواهد بحث مفصلى در مسئله تماثل eigolanA و اهميت آن در علم ما بعد طبيعت داشته باشد ر ك . زبدة مقدمهء ص 51 .