تذكرة الطريق في مصائب حجاج بيت الله العتيق ( فارسى ) — الصفحة ١٥
سفرنامه تذكرة الطريق
پيش رو داشت . به اين ترتيب كه يا از نجف و كربلا به موصل و از آن‌جا به شام رفته و سپس راه مكه و مدينه را در پيش بگيرد ؛ ديگر آن‌كه از راه بصره و از طريق دريا به مكه و مدينه برسد . اما حاجى حافظ علىرغم دانستن اين امر و بد آمدن استخاره‌ها و علىرغم وجود فتاوا مبنى بر جايز نبودن سفر حج از طرق دشوار و پرخطر ، ناچار از انتخاب راه جبل براى رسيدن به مكه مىشود . همانطور كه گذشت گذارش به راه نجد مىافتد و در بازگشت باز از همان راه به سمت لحسا و قطيف و كويت و فته از طريق بصره عازم عتبات مىشود .
دشوارىهاى راه او را بشدّت از اين انتخاب پشيمان مىكند .
سفرنامه تذكرة الطريق
سفرنامه تذكرة الطريق
بدون شك ، حافظ محمد ، نويسندهء اين اثر ، سفرنامه‌اش را به صورت روزانه يا به قول خودش « روزنامچهء يوم به يوم » نوشته است . جزئياتى كه وى در اين سفرنامه به دست داده و ثبت حركات روزانه مؤلف ، حاكى از اين واقعيت است .
اما حدس مىتوان زد كه كتاب را پس از بازگشت از سفر تدوين نهايى كرده و بعد از يك مرور ، مطالبى بر آن افزوده است . خود وى در مقدمه دربارهء اين كتاب مىنويسد :
كتاب تذكرة الطريق كه در راه مكهء معظّمه و مدينهء منوّره به آنچه كه بر حجّاج گذشت ، در اين كتاب ، اقلّ العباد گناهكار خاكپاى مؤمنين ، حافظ محمد عبد الحسين كربلايى عرف [ معروف به ] رئيس الامراى هندى اين كتاب را تأليف كرد ، محرّرهء 21 شوال 1233 نبوى مقدسه مطابق چهارم ماه عظيم الفايدهء سنهء 1198 جلوسى مبارك ، « 2 » روز دوشنبه وقت صبح .
در پايان كتاب هم مىنويسد :
از كربلاى معلّى تا كربلاى معلى ، از روانگى تا ورود به كربلاى معلى - بفضله - حرفاحرفا نوشتم . اميد كه هركه بخواند يا بنويسد براى مؤلف دعاى خير كند .
الهى بيامرز اين هرسه را : مصنّف و قارى و نويسنده را .
نخستين تاريخ در اين كتاب 26 شوال 1230 است و آخرين تاريخ به كار رفته
( 2 ) . درباره اين تاريخ در ادامه در همين مقدمه توضيح داده‌ايم .