دانشنامه در علم پزشكى ( فارسى ) — الصفحة ١٩٢

منفعت و مضرّتِ رگ گشادن

نداند حيلتِ « 1 » بيرون گرفتن * نيارد بر زمين از غم نشستن

بياميز انگبين و نيز كندر * و لختى نيل زانِ [ بَرْ ] برو بر

و گرنه « 2 » انگبين و اصلِ نرگس * برو نِهْ تا بيارامد به مجلس

و گرنه بيخ نى با انگبين آر * بجاىِ خار برنه زود بسيار

3180 چو پيكانى شود در استخوان در * علاجِ وى بود از سوى « 3 » ديگر

مدارا كن تو آن پيكان بجنبان * كه جنبيده شود خود آيد آسان

چو نزديكست او از سوىِ ديگر * شكافيدن بسى از دارو بهتر

بگو از سوى ديگر برزَنَشْ نيش * برون آيد همانگه چون شود ريش

منفعت و مضرّتِ رگ گشادن

منفعت و مضرّتِ رگ گشادن

كسى كز خون برو غلبه نباشد * و خون در جسمِ او كُلبه « 4 » نباشد

3185 گرو بىعلّتى از خويشتن خون * بىاندازه همىآرد به بيرون

124 ب مضرّت باشد او را در جوانى * بينگيزد بسى دردِ نهانى

زِ استسقاش بيمست و زِ لقوه * زِ فالج نيز و از سكته و رَعشه

بشوراند « 5 » همى دردِ جگر را * و ضعف آرد عروق و رهگذر را « 6 »

و معده سست گردد ، روى هم زرد * و بفشاند بگلگونْ روىِ او گرد

3190 و گر خون بر كسى بر غلبه دارد * و زود از خويشتن خون برندارد

به دو نزديك باشد دردِ برسام * تبِ گرم و حرارتها وَ اورام « 7 »

خوانيق و جذام و نيز طاعون * مفاجا مرگ و سكته باشد از خون

بثور و آفله « 8 » ، گرّ و بناور « 9 » * ز خون بسيار باشد دردِ ديگر

( 1 ) - حيلت : چاره . ( 2 ) - و گرنه : در نسخه اصل ( و اگرنه ) . ( 3 ) - سو : طرف « سوى ديگر » اينجا بمعنى « نوع ديگر » به كار رفته است . ( 4 ) - كلبه ( كلبة ) بضم اول و فتح سوم : الشدة و الضيق و القحط ( المنجد ) . ( 5 ) - شوراندن ؛ شورانيدن : انگيختن . ( 6 ) - رهگذر : مجرا ( مجرى ) . ( 7 ) - اورام : ورم‌ها ، آماس‌ها ، در نسخهء اصل ( آرام ) . ( 8 ) - آفله : آبله ( در فرهنگها نيامده است ) . ( 9 ) - بناور ؛ بفتح اول : دمل .