دانشنامه در علم پزشكى ( فارسى ) — الصفحة ٤٣

باب النّصيحت

ببالد « 1 » سنگ زود اندر مثانه * بكلكه « 2 » ، گر ، بدين هر دو ميانه

ز تخم خربزه هر دو به شكر * چگونه كودكان را هست درخور 650

ز داروها مريشان را بجز زين * مكن تدبير و جز زين چيز مگزين

نگر تا هيچ دارو نيز خوردست * و دارو خود برو اسهال كردست

گرش دارو نخوردست زو حذر كن * مرو را تو ازين خود باخبر كن

و گر گويد كه خوردم نيز دارو * نيامد بر تنم زو رنج و آهو « 3 »

بپرس از طبع وى يا سخت يا نرم * مزاجِ تَنْشْ خود سردست يا گرم 655

گر او را طبع سخت و زشت بينى * ز دارو نيز بايد كش گزينى

و گر طبعى لطيف و نرم دارد * كه علّت زود زى دارو سپارد 24 آ

بر آن حال طبيعت دارو آميز * ز داروهاى تيز « 4 » او را بپرهيز

و گر كس دارو خوردن خونكردست * و مر اسهال را دارو نخوردست

كه خواهى كش بدارو خوردن آرى * بعلّت بَرْشْ دارو برگمارى 660

سبك يك خوردنك « 5 » دارو ده او را * مگر خود زود بشناسيش خو را

گر او را خود طبيعت سخت باشد * و سختى طبع او يك لخت باشد

دگر خوردن بقوّت‌تر بياميز * مده او را بجز از داروى تيز

و گر طبعش لطيف آيد چنان به * كه داروسازى او را هرچه آنكه « 6 »

يكى خوردن يكى مثقال گردو « 7 » * ز صبرت بيش ازين مگزين تو دارو 665

( 1 ) - باليدن : رشد و نمو كردن ، بزرگ شدن . ( 2 ) - كلكه : در فرهنگها ديده نشد ، ظاهرا بمعنى كليه آمده است . ( 3 ) - آهو : عيب ، بيمارى . ( 4 ) - تيز : تند ، هر چيز كه طعم آن حاد باشد و زبان را بسوزاند . داروى تيز : داروى تند ، مسهل تند و سوزنده . ( 5 ) - خوردنك ، خوردن + ك : مقدار كم ، كمتر از مقدار خوردن . ( 6 ) - كه ؛ بكسر اول : كمتر . ( 7 ) - گر : يا .