دانشنامه در علم پزشكى ( فارسى ) — الصفحة ٣٩

باب النّصيحت

بنشناسى كم‌وبيشى علّت * به هر دردى ندانى كرد حيلت « 1 »

و طبع دردمندان نبض و قوّت * ندانى بىگمان حركت و شهوت

و داروها همه يك‌يك ندانى * بسى نامه بر استادان نخوانى

و بسيارى نگردى گرد استاد * ندارى هرچ مىبينى همى ياد

نبينى كو به پيشت دارو سازد * ز يك دارو بديگر درگدازد 590

نگردد بر تو بسيار آزموده * نگردى نزد استادان ستوده

نبايد كردنت تركيب دارو * ازو بسيار عيب آيد ابرتو « 2 »

گرين دانش كه گفتم بر رسيدى * و دانا مردمان را نيز ديدى

نصيحت بايدت با هوشيارى * و تدبير نكو و بردبارى

و دور از طبع و طبعى راست بايد * كه تا بر حكم جان حاكم بشايد 595

كه با تدبير و راى و علم گشتى * و طب « 3 » نامه بسى اندر نوشتى « 4 »

پس آنگه گر به پيش آيَدْتْ بيمار * نصيحت كن مرو را رنج بردار 22 آ

بَرِ بيمار بنشين تو زمانى * مگر يا بى ز دردِ وى نشانى

بِپُرسَشْ از غذاها پيش از آن درد * بيك هفته چه كرد و تاش چون خورد

نشان دردها جمله بجويش * نگه كن نيك اندر رنگ و رويش 600

ز نبضش بَرْرَس و از بول و قوّت * ز طبعش بَرْرَس و از ضعف و شهوت

گر او را درد از پُرّى رسيدست * نشانش خود درو اندر پديدست

مرو « 5 » را داروى اسهال بايد * و گر بينى « 6 » ، بگو تا رگ گشايد « 7 »

گر استفراغش « 8 » آوردست علّت * ببايد بست اسهالش بحيلت

( 1 ) - حيلت : چاره . ( 2 ) - ابرتو : بر تو . ( 3 ) - طب‌نامه : كتاب پزشكى . ( 4 ) - نوشتن : نورديدن ، طى كردن . ( 5 ) - مرو را رنج : در نسخه اصل ( مرو را و رنج ) . ( 6 ) - ديدن : انديشيدن ، صلاح دانستن . ( 7 ) - رگ گشادن : باز كردن رگ و خون گرفتن . ( 8 ) - استفراغ : تهى كردن بدن از فضله‌ها و افزونىها ، قى كردن .