دانشنامه در علم پزشكى ( فارسى ) — الصفحة ٢٩

طبائع الادويه

ز افسنتين نه‌بينم جز كه گرمى * و خشكى نيز بازو نيست نرمى 425

ازو معده بسى قوّت ستاند * و ماليخوليا جمله براند

انيسون گرم باشد شهوت آرد * تمتّع « 1 » را به بىشك قوّت آرد

و امله سرد و خشك و معدهء خام * ازو قوّت ستاند قوّت تام

اشق گرمست و تن زو گرم گردد * خنازير « 2 » و ورم زو نرم گردد

بلادُر گرم باشد چون بسوزد * و چيز آموختن را دل فروزد 430

بُسَدْ سردست و حشمت زو قوى شد * و درد از چشم تو جمله برى شد

و باد آورد ، گرمست و كهن « 3 » تب * بيارد از تن مردم بيك شب

و پنج انگشت خشك و گرم باشد * به آب پشت « 4 » سست و نرم باشد 16 ب

و بهمن گرم باشد باد آرد * و بوزيدان بطبع اين راه دارد

ز بلبوس آب مردان « 5 » بيش گردد * مگر امعا همه زو ريش گردد 435

و پرّ ساوشان گرمست و بلغم * ز شُشْ بيرون كند گردد همه كم

و بسبايه همه گرمست و اشكم * گشاينده‌ست از سوداى محكم

برنگ آرد حب قرع از شكم پاك * و بلغم را ببرد پاك ناباك « 6 »

و جندبيستر اشكم گشايد * بعصب « 7 » اندرون گرمى فزايد

و جبلاهنگت « 8 » آرد گرمى و قى * و مردم مست گردد زو چو از مى 440

و جوز ماثل آرد كس بمستى * به بيمارى سپارد تندرستى

و گرم و خُشك باشد جوز بويا * و سرد و خشك دان هر دو قلميا

( 1 ) - تمتع : برخوردارى ، مقاربت . ( 2 ) - خنازير : غده‌هاى سختى كه در زير گلو ايجاد شود و زخم و جراحت توليد كند . ( 3 ) - كهن تب : تب كهنه ، تب مزمن . ( 4 ) - آب پشت : منى . ( 5 ) - آب مرد : منى . ( 6 ) - ناباك : بدون ترس . در نسخهء اصل ( ناپاك ) . ( 7 ) - در نسخه اصل ( و بعصب ) . ( 8 ) - در نسخه اصل ( زجبلاهنگت ) .