تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى ) — الصفحة ٦٩

گفتار در بيرون آوردن ميل اعظم به صورت مستقل

فرض كنيم نقطهء

از فلك البروج نقطهء روز دوشنبه و نقطهء

از روز سه‌شنبه و نقطهء

از روز چهارشنبه باشد [ شكل 10 ] . به همان‌گونه كه در بحث اوّل گفتيم ، لازم است كه نقطهء منقلب

ميان

بوده باشد . پس نسبت تفاضل ميان دو ارتفاع نقطه‌هاى

كه ؟ ؟ 28 ؟ 0 ؟ 0 است ، به تفاضل ميان دو ارتفاع نقطه‌هاى

كه ؟ ؟ 30 ؟ 0 ؟ 0 است ، برابر است با نسبت

به

. ولى

از نظير اوج [ يعنى حضيض ] در وقت رصد نه درجه فاصله دارد ، و بنابرآن

كه گذرگاه خورشيد [ شكل 10 ] ميان نيمروزهاى سه‌شنبه و چهارشنبه است ، برابر با ؟ ؟ ؟ 36 ؟ ؟ 27 ؟ 1 ؟ 1 مىشود ؛ و به همين جهت

مساوى ؟ ؟ ؟ 46 ؟ ؟ 21 ؟ 57 ؟ 0 خواهد شد . و چون

با

برابر است ، اگر

را با نصف

جمع كنيم ،

مساوى ؟ ؟ ؟ 29 ؟ ؟ 8 ؟ 30 ؟ 1 به‌دست خواهد آمد .

و نسبت

به

برابر است با نسبت ميان تفاضل دو ارتفاع

يعنى ؟ ؟ 30 ؟ 0 ؟ 0 به تفاضل ميان دو ارتفاع

. پس تفاضل ميان دو ارتفاع

مىشود ؟ ؟ 44 ؟ 0 ؟ 0 . ولى ارتفاع

كوچكترين ارتفاعات است ، پس چون آن تفاضل به‌دست آمده را از ارتفاع

بكاهيم ، ؟ ؟ 44 ؟ 54 ؟ 32 باقى مىماند كه همان ارتفاع منقلب شتوى در دمشق است . بنابراين ميل اعظم از روى دو ارتفاع برابر با ؟ ؟ 30 ؟ 57 ؟ 34 ؟ 23 خواهد بود .

و مردمان تا اين حد دقّت نمىكنند ، و به‌همين جهت ميل اعظم كه از روى آن جداول را بيرون مىآورند ، ؟ ؟ 51 ؟ 34 ؟ 23 مىشود ، چه بزرگترين قوس در آن جداول ؟ ؟ 30 ؟ 4 ؟ 80 و كوچكترين قوس ؟ ؟ 48 ؟ 54 ؟ 32 است كه نصف تفاضل آنها ميل اعظم را همين اندازه نشان مىدهد .