تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى ) — الصفحة ٦٨
گفتار در بيرون آوردن ميل اعظم به صورت مستقل
ديديم ، اين دو با يكديگر برابر نيستند و بنابراين نقطهء
B
نقطهء منقلب نخواهد بود ؛ و چون منقلب صيفى بوده است ، آنچه به آن نزديكتر باشد از آنچه از آن دور تر باشد ارتفاعش بيشتر خواهد بود . و ارتفاع نقطهء
G
از ارتفاع نقطهء
A
بيشتر است ، پس
G
از
A
به منقلب نزديكتر است ، و به‌همين ترتيب
B
از
A
به منقلب نزديكتر خواهد بود ؛ پس نقطهء منقلب ميان
B
و
G
واقع مىشود كه فرض مىكنيم نقطهء
H
بوده باشد .
به مركز
H
و با دو شعاع
HB
و
HG
، دو دايرهء
BK
و
GT
را رسم مىكنيم ؛ آشكار است كه ميل نقطهء
T
مساوى با ميل نقطهء
G
، و بنابر آن ارتفاع نيمروزى آنها برابر با يكديگر است . و بنابر آنچه در بيشتر زيجها به آن عمل مىشود - هرچند تقريبى و براى آسان كردن كار است - نسبت ميان تفاضل دو ارتفاع
T
و
A
يعنى ؟ ؟ 18 ؟ 0 ؟ 0 به تفاصل ميان دو ارتفاع
B
و
A
يعنى ؟ ؟ 20 ؟ 0 ؟ 0 ، همچون نسبت
AT
به
AB
است .
AB
مسير پديدار خورشيد ميان نيمروزهاى يكشنبه و دوشنبه است ، و دورى اين قوس در وقت رصد از اوج هشت درجه است ، پس اندازهء آن مىشود ؟ ؟ ؟ 48 ؟ ؟ 58 ؟ ؟ 56 ؟ 0 ؛ و بنابر آن قوس
AT
مىشود ؟ ؟ ؟ 55 ؟ ؟ 16 ؟ 51 ؟ 0 . ولى
AB
با
BG
مساوى فرض شده بود ،
TB
نيز با
KG
برابر است . و در نتيجه دو قوس
AT
و
BK
با يكديگر مساوى مىشود . پس حاصل جمع نصف
BK
با
AB
، يعنى
AH
، برابر خواهد شد با
IV
30 ؟ ؟ ؟ 15 ؟ ؟ 37 ؟ 22 ؟ 1 . و نسبت
AB
به
AH
برابر است با نسبت تفاضل ميان دو ارتفاع
A
و
B
به تفاضل ميان دو ارتفاع
A
و
H
، كه بنابر آن تفاضل ميان دو ارتفاع
A
و
H
برابر با ؟ 29 ؟ 0 ؟ 0 مىشود . و چون اين مقدار را بر ارتفاع يكشنبه بيفزاييم ، ؟ ؟ 39 ؟ 4 ؟ 80 بزرگترين ارتفاع خورشيد در دمشق به‌دست مىآيد .
و امّا كوچكترين ارتفاع خورشيد در دمشق در آن جدولهاى براى نيمروز سه‌شنبهء بيستم ذو القعدهء سال دويست و هفده هجرى مطابق با دين روز ( بيست و پنجم ) آبان‌ماه سال دويست و يك ايرانيان ، برابر با ؟ ؟ 58 ؟ 54 ؟ 32 ، و در نيمروز دوشنبهء پيش از آن ؟ ؟ 0 ؟ 55 ؟ 32 و در نيمروز چهارشنبهء پس از آن ؟ ؟ 28 ؟ 55 ؟ 32 نوشته شده است .