تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى ) — الصفحة ٣٧
گفتار در بيرون آوردن عرض بلد به صورت مستقل
گفتار در بيرون آوردن عرض بلد به صورت مستقل
گفتار در بيرون آوردن عرض بلد به صورت مستقل
اين كار را دو راه است : يكى به ميانجيگرى ستارگان ثابت ، و ديگرى به ميانجيگرى خورشيد .
و آنچه با ستارگان انجام مىشود ، بر سه گونه است : به ستاره‌اى كه همهء مدارش بالاى افق است ، يا ستاره‌اى كه مدار آن با افق مماسّ است ، يا ستاره‌اى كه مدارش افق را مىبرد . و نيز هريك از اين گونه‌ها خود بر سه گونه است بنابر آنكه سمت الرّأس درون مدار باشد يا بر پيرامون آن يا بيرون آن .
و در بيرون آوردن عرض به ميانجيگرى خورشيد دو گونهء مماس بودن مدار خورشيد با افق و همهء مدار آن بالاى افق بودن به كار نيايد ، چه اين گونه جاهاى زمين آبادان نيست ، و اگر هم به بيرون آوردن عرض نياز افتد ، مىتوان آن را از راه ستارگان ثابت اندازه گرفت . در اندازه‌گيرى عرض با خورشيد نيز ممكن است سمت الرّأس مكان درون مدار [ خورشيد ] باشد يا بر پيرامون آن يا بيرون آن .
اكنون از ستارگانى سخن مىگويم كه مدار آنها هميشه بالاى افق است و پيوسته پيدا ( - ابديّة الظّهور ) نام دارند .
فرض كنيم
ABG
دايرهء نصف النّهار و
BG
نيمهء افق و
A
قطب افق باشد كه همان سمت الرّأس است [ شكل 1 - 1 ] . اگر
M
محلّ تقاطع معدّل النّهار با دايرهء نصف النّهار و
E
قطب آن باشد ، چون قوسهاى
ME
و
AG
هر دو برابر با ربع دايره است ، با حذف كردن
EA
كه در هردو مشترك است ، دو قوس
AM
و
Ge
كه باقى مىماند برابر با يكديگر مىشود ؛ ولى
AM
عرض مكانى است كه افق آن
BG
است و