تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٢

راه سومى در اين [ يافتن جهت قبله ]

مدار خورشيد مىشود ، و بنابر آن

DS

قطر ( وتر ) مثلّث روز در اين مدار خواهد بود ؛ زاويهء

S

به اندازهء متمّم عرض شهر و

HS

جيب گشادگى مشرق است ، و اگر هم در حقيقت اوضاع آنها نبوده باشد ، اندازه‌هاى آنها در غير جاهاى خود به‌دست آمده است . و چون

AG

برابر با ارتفاع خورشيد در هنگام عمل گرفته شده ، هريك از دو خطّ

GK

و

HT

جيب آن و

KH

جيب تمام اين ارتفاع و بر وضع آن خواهد بود . و مثلّث

HTS

برابر با مثلّث وقت در غير وضع آن است ، پس

TH

كه حصّهء سمت نام دارد و وضع آن در مثلّث وقت موازى با خطّ نصف النّهار و متّصل به جيب تمام ارتفاع وقت بر نقطهء

K

است ، و جيب تمام ارتفاع وقت وتر مثلّث قائم الزّاويه‌اى است كه

TH

و جيب بعد از نصف النّهار در مدار دو ضلع آن است . پس چون بر

K

خطّى مساوى

TH

و بر

H

خطّى مساوى با جيب بعد از نصف النّهار قائم شود ، و اين دو خط در جهت

G

كه در آن مشرق پيش از نصف النّهار يا مغرب پيش از آن است تلاقى كنند ، بر نهاد خود حاصل شده‌اند . ولى

HL

مساوى

HT

است ، پس

TK

مساوى بعد مذكور از نصف النّهار خواهد بود ؛ و

HL

موازى است با مانند خود كه از

K

در سوى ديگر خارج شده باشد ، پس از نصف النّهار است و بنابرآن

HLC

خطّ نصف النّهار خواهد بود ، و اين همان چيزى است كه مىخواستيم بيان كنيم .

و اين بهره ، از آنچه دربارهء تصحيح طول و عرضهاى شهرها آورديم ، بهره‌اى است كه سود آن به همهء مسلمانان در يافتن قبله و برپا داشتن نماز بدان صورت كه بايسته است و از راهى كه بايد ، مىرسد ، و اختصاص به شهر غزنه دارد كه منظور ما هم تصحيح قبلهء آن بود ؛ و نيز فايدهء آن از مسلمانان تجاوز مىكند و به اهل ذمّه و جز ايشان مىرسد . بيت المقدس براى جهودان همان مقام را دارد كه رو به كعبه ايستادن براى ما دارد ، پس چون طول و عرض آن تصحيح شود ، قبلهء كنشتهاى جهودان نيز درست مىشود . و براى ترسايان خطّ اعتدال براى آنكه رو به مشرق بايستند ، جانشين سمت قبله در پيش ما است ، و در نزد حرّانيان كه به صابئان معروفند ، خطّ نصف النّهار