تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى ) — الصفحة ٢٤١

راهى ديگر در اين [ يافتن جهت قبله ]

كه جيب طول معدّل است ، و براى معكوس ؟ ؟ 40 ؟ 14 ؟ 6 ؛ چون اين آخرى را از قطر بكاهيم ، ؟ ؟ 32 ؟ 13 ؟ 64 مىماند كه آن را در جيب عرض غزنه ضرب و حاصل ضرب

IV

40 ؟ ؟ ؟ 22 ؟ ؟ 29 ؟ 34 2131 را بر جيب كلّى تقسيم مىكنيم ، و خارج قسمت ؟ ؟ 34 ؟ 31 ؟ 35 را محفوظ مىداريم .

سپس جيب عرض مكّه را در جيب كلّى ضرب و حاصل ؟ ؟ 0 ؟ 8 1329 را بر جيب تمام شهر خود تقسيم مىكنيم كه ؟ ؟ 27 ؟ 35 ؟ 26 يعنى عيار به‌دست مىآيد و چون اين عيار از محفوظ كمتر است ، مىگوييم كه سمت قبله در غزنه از خطّ اعتدال به طرف جنوب تمايل دارد . سپس عيار را از محفوظ مىكاهيم و باقىماندهء ؟ ؟ 7 ؟ 56 ؟ 8 را در خود ضرب مىكنيم كه مىشود

IV

49 ؟ ؟ ؟ 4 ؟ ؟ 21 ؟ 50 79 ، و نيز جيب طول معدّل را در خودش ضرب مىكنيم كه مىشود

IV

49 ؟ ؟ ؟ 36 ؟ ؟ 35 ؟ 18 657 ؛ حاصل جمع اين دو مربّع يعنى

IV

38 ؟ ؟ ؟ 41 ؟ ؟ 56 ؟ 8 737 و جذر آن ؟ ؟ 1 ؟ 9 ؟ 27 است ؛ حاصل ضرب جيب طول معدّل در جيب كلّى را بر اين حاصل جمع تقسيم مىكنيم كه خارج قسمت آن ؟ ؟ 29 ؟ 39 ؟ 56 است و قوس ؟ ؟ 13 ؟ 47 ؟ 70 آن بعد سمت قبله در غزنه از نقطهء جنوب به طرف مغرب خواهد بود .

و برهان آن چنين است : دايرهء

ABG

افق غزنه است ، و

AeG

فصل مشترك ميان سطح اين دايره با سطح دايرهء نصف النّهار آن ، و

eB

فصل مشترك سطح افق با سطح معدّل النّهار ، و

TK

از فصل مشترك سطح افق با سطح مدار مكّه ، و

HT

از فصل مشترك ميان سطح اين مدار با سطح دايرهء نصف النّهار غزنه .

HD

را از سطح كره بر سطح

ABG

عمود مىكنيم و بنابرآن

HDT

مثلّث روز مكّه مىشود . اگر نقطهء

Z

محلّ فروافتادن سنگ از مكّه بر افق غزنه باشد ، و

eZS

را رسم كنيم ، همين خط خطّى است كه در امتداد آن بايد نماز گزارده شود ، و

AS

بعد سمت قبله از جنوب خواهد بود . سپس از نقطهء

Z

عمود

ZM

را بر سطح افق برمىآوريم و در نتيجه نقطهء

M

سمت الرّأس مكّه در كره مىشود .

ZC

را به موازات

AG

مىكشيم و