تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى ) — الصفحة ٠.٢٢

« فصل XXXIII » « عصر بيرونى » « ( نيمهء اوّل قرن يازدهم [ ميلادى ] ) »

يكى از بزرگترين دانشمندان همهء اعصار است . روح نقّاد و تسامح و عشق به حقيقت و شجاعت عقلى او تقريبا در قرون وسطى همانند نداشت . مدّعى بود كه « اللّه اعلم » نمىتواند عذرخواه جهل آدمى بوده باشد .

كتابهاى چندى به زبان عربى در جغرافيا و رياضيّات و نجوم تأليف كرد . آثار عمده‌اش اينها است :

1 - الآثار الباقية عن القرون الخالية كه در سال 000 ، 1 تأليف كرد ، و موضوع بحث عمدهء آن گاهشمارى و مبدأهاى تاريخ اقوام مختلف است ؛

2 - تحقيق ماللهند . . . كه گزارش و تاريخى از هند است و در غزنه حدود 030 ، 1 تأليف شده ؛

3 - القانون المسعودى كه دايرة المعارفى نجومى است ، و از آن جهت كه به سلطان محمود غزنوى اهدا شده ، چنين نام يافته است ؛

4 - التّفهيم لاوائل صناعة التّنجيم كه خلاصه‌اى از رياضيّات و نجوم و احكام نجوم است .

تحقيقات وى دربارهء هند برهمنى مبتنى بر مطالعهء دقيق و عميق سرزمين هندوستان و مردم آن بوده است . فلسفهء هندى ، و بالخاصّه بهگودگيتا سخت او را فريفتهء خود كرده بود .

چندين اثر از سانسكريت به عربى ترجمه كرد ( مثلا دو كتاب از وراهميهيرا منجّم هندى نيمهء اوّل قرن ششم ) ، و از طرف ديگر وسيلهء انتقال معارف اسلامى به هندوان بود .

گزارش روشنى ( بهترين گزارش قرون وسطايى ) از