تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى ) — الصفحة ١٥٧

گفتار در شناختن اختلاف طول ميان شهرها

يعنى

را بر يكديگر مىافزاييم تا

به‌دست آيد ؛ و نيز دو تعديل روز كسوف دو شهر يعنى

را بر يكديگر مىافزاييم ؛ سپس تفاضل اين دو افزوده يعنى

را به‌دست مىآوريم و آن را از صد و هشتاد درجه مىكاهيم تا اختلاف طول دو شهر پيدا شود ، چه مىبايستى هريك از

را از نود [ درجه ] بكاهيم و باقيمانده‌ها را برهم بيفزاييم ، و چون مجموع آن دو را از دو بار نود [ درجه ] بكاهيم همين نتيجه به‌دست مىآيد و مجموع دو متمّم حاصل مىشود كه خواستار آنيم .

در وضع ششم : فرض كنيم [ شكل 45 ] كسوف

بر افق شرقى

صورت گرفته ، و

پاره‌اى از افق غربى شهر

باشد ؛ و براى آنكه آوردن دو صورت شمالى و جنوبى در يك تصوير مايهء پريشانى نشود ، هريك را در تصويرى جداگانه آورده‌ايم .

تعديل روز كسوف در شهر

است ؛ پس اگر هردو شمالى باشند و مجموع آنها يعنى

را بر نصف دور [ ؟ 180 ] كه مجموع

است بيفزاييم ،

DBY

كه تفاوت طول آنها از سوى مشرق است به‌دست مىآيد كه بازماندهء آن تا يك دور كامل [ ؟ 360 ] تفاوت طول آنها از سوى مغرب خواهد بود . و اگر هردو چنان كه در تصوير دوم [ 2 - 45 ] ديده مىشود جنوبى باشد ، چون مجموع تعديلهاى روز را از نصف دور بكاهيم ، آنچه مىماند تفاوت طول دو شهر از سوى مشرق خواهد بود ، چه

حاصل جمع ربع [ دايرهء ]

و متمّم

يعنى

است ، پس چون

را از نصف دور بكاهيم ، همان

به‌دست خواهد آمد ؛ و در اينجا نيكوتر آن است كه كمترين بعد گرفته شود .

و در اين وضع پاهاى مردم دو شهر مقابل يكديگر است ، و در آبادانى كنونى چنين وضعى ميان مردم چين و اندلس موجود است ، چه فاصلهء ميان ايشان نزديك نصف دور است . ولى قامتهاى مردمان دو طرف در يك راستا قرار نمىگيرد ، چه براى آنكه قامتها در يك راستا قرار گيرد ، لازم است كه عرض دو شهر نيز با يكديگر برابر و در دو سوى مختلف [ يعنى ، مثلا ، شمال و جنوب ] بوده باشد .