تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى ) — الصفحة ١٢٩
گفتار در شناختن اختلاف طول ميان شهرها
گفتار در شناختن اختلاف طول ميان شهرها
گفتار در شناختن اختلاف طول ميان شهرها
چون عرض از نقطه‌اى كه بالفعل وجود دارد ، تا دايره‌اى اندازه گرفته مىشود كه نسبت به آن نقطه موجود است ، آغاز و پايان آن محدود است . ولى چون طول بر اين دايره يا دايره‌اى موازى با آن اندازه گرفته مىشود ، و دايره خطّ گرد پيوسته‌اى است ، و بالفعل نقطه‌اى بر آن وجود ندارد مگر اينكه نقطه‌اى بر آن فرض شود يا به چيزى جز آن دايره نسبت داده شود ، بنابراين طول بالفعل آغاز و پايانى ندارد .
چيزى كه هست ، چون بر سراسر دايره آبادانى نيست ، اين آبادانى از شرق و غرب پايانى دارد . و كسانى كه در اين‌باره تحقيق كرده‌اند ، به اين نتيجه رسيده‌اند كه دو پايان شرقى و غربى آبادانى تقريبا بر يك دايره از دوايرى كه بر دو قطب مىگذرد واقع است ، و آبادانى در نيمى از پيرامون زمين گسترده شده ، و اين خود اتّفاق نيكى است ، چه چنان شايسته است كه مسافت كمتر عرض ناميده شود و مسافت بيشتر طول .
و مردمان دو ناحيه [ يعنى شرق و غرب ] طولها را از پايان آبادانى پيموده‌اند :
مردم چين و هند و ايران از پايان شرقى ، و مردم روم و يونان و مصر از پايان غربى از پنج جزيره از جزاير درياى محيط معروف به اقيانوس و در مقابل سرزمين مغرب [ يعنى مراكش ] كه به نام خالدات و جزاير سعداء و جزاير سعادت خوانده مىشود ؛ و اين جزاير ، با آنكه از كرانه نزديك دويست فرسخ فاصله دارد ، اوّل آبادانى است ، و بطلميوس بنابر همين مبدأ پايان شرقى را بر سر صد و هشتاد درجه قرار داده است .
و امّا مردم مشرق نيز چنين كرده و طول آبادانى را نصف دور [ يعنى ؟ 180 ]