تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى ) — الصفحة ١١٣

[ عرضهاى اقليمها ]

اعظم و

تعديل روز درازترين روز براى هريك از آغاز و ميانه و پايان اقليمها باشد ، پهناهاى اقليمها بنابر آنچه دربارهء بيرون آوردن عرض از راه قوس روز گفتيم ، به‌دست مىآيد . و نيز ، اگر

ABGD

[ شكل 24 ] دايرهء نصف النّهار با مركز

، و

فصل مشترك ميان آن و معدّل النّهار ، و

فصل مشترك ميان آن و مدار [ خورشيد ] و

فصل مشترك ميان آن و افق باشد ، چون از قطب معدّل النّهار

خط

THe

را بگذرانيم ،

جيب ميل مدار مىشود ، و

جيب گشادگى مشرق ، و

جيب تعديل روز در مدار بر آن فرض كه

جيب كلّى باشد . و چون اندازهء

را به اجزاى ( درجات ) دايرهء بزرگ و جيب آنها تحويل كنيم ، چنان مىشود كه

جيب تمام ميل [ شكل 24 ] مدار باشد : چه اگر جيب تعديل روز را به‌دست آوريم ،

مىشود ، و نسبت آن به جيب كلّى

، همچون نسبت

تحويل شده است به جيب تمام ميل مدار

به‌همين جهت جيب تعديل روز را در جيب تمام ميل مدار ضرب و حاصل را بر جيب كلّى تقسيم مىكنيم تا

تحويل شده به‌دست آيد .

وتر مثلّث قائم الزّاويه‌اى است كه

اضلاع آنند ، و نسبت

به

همچون نسبت

به

يعنى جيب [ قوس ]

است . پس چون هريك از

تحويل شده و

را در خود ضرب و حاصل جمع اين دو مجذور را بر جذر مجموع آنها تقسيم كنيم ، جيب عرض بلد و اقليم