تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى ) — الصفحة ١٠١
گفتار در پيدا كردن عرض بلد و ميل كلّى از يكديگر
دو قوس اوّل و دوم را با هم جمع مىكنيم ، و اگر شمالى باشد آن دو را از هم مىكاهيم ، و آنچه حاصل مىشود متمّم ارتفاع سمت مفروض است . و اگر خورشيد بر معدّل النّهار باشد ، قوس اوّل متمّم آن ارتفاع خواهد بود .
و پيشتر شناختن عرض بلد را با دانستن دو ارتفاع و سمتهاى آنها در مدار واحد گفتيم ، كه از روى آن ميل همين مدار معيّن مىشود .
اكنون به آن اشكال [ يعنى تصاويرى كه در شكل 4 صفحهء 48 همين كتاب آمده است ] كه در آنها ، بنابر رصدهاى من ، مطلب با مثلّثها بيان شده ، بازمىگردم و مىگويم [ شكل 21 ] : اگر دو ضلع
TW
و
WY
از مثلّث
TWY
، و نيز حصّهء سمت [ شكل 21 ] بزرگتر
K ?
دانسته باشد ، چون نسبت
TW
به
WY
برابر با نسبت
TK
به
KN
است ، پس
KN
و
K ?
معلوم است ، و بنابر آن تفاضل ميان
K ?
و
KN
در سمت جنوبى و حاصل جمع آنها در سمت شمالى دانسته است ، و آن برابر با گشادگى مشرق ( سعة المشرق ) است . چون عمود
? S
را بر
TN
فرود آوريم ، بدان جهت كه طول اين عمود با طول عمود فرود آمدهء از
e
بر سطح مدار كه خطّ المركزين [ يعنى ميان مركز كلّ