تاريخ پانصد ساله تبريز ( فارسى ) — الصفحة ١٦٤

بازرگانى

3 . از آنجا كه در بازارهاى خارجى به كالاهاى توليد صنعتگران به ويژه مواد خام ( خصوصا ابريشم خام ) نياز بود ، تجارت مىتوانست سودمند باشد . « 1 »

يك دليل ديگر بايد به دلايل عليف افزود و آن اينكه صنعتگران عمده هم توليدكننده بودند و هم توليداتشان را مىفروختند ، حتى بعضا به كشورهاى خارجى مىبردند .

گفتنى است كه تاجران نقش واسطه را ميان خريداران و صنعتگران بازى مىكردند و صنعتگران عمده ( كه در كارخانه‌هاى آن‌ها چند استاد و شاگرد كار مىكردند ) نقش صنعتگر و تاجر را بر عهده داشتند .

نمىتوان اين علت‌ها را بر تمام شهرها تعميم داد . اين عوامل تنها براى شهرهايى مانند تبريز ، اردبيل ، گنجه ، شماخى و باكو كه بر سر راه‌هاى تجارى قرار داشتند ، صدق مىكند . در اين شهرها تجارت نقش حياتى در اقتصاد شهر دارد و در شهرهاى ديگر صنعت برترى داشت .

از آنجا كه تبريز مركز تجارت بود ، قسمت عمده‌اى از مردم را تاجران تشكيل مىدادند .

اروج بيگ بيات درآمد بيشتر اهالى شهر را از تجارت دانسته است . « 2 » عواملى مؤثر بودند تا تجارت نقش مهمى در حيات اقتصادى تبريز ايفا كند :

1 . تبريز مركز مهم صنعت بود . توليدات اين شهر به ويژه منسوجات توجه تاجران شرقى و اروپايى را جلب مىكرد .

2 . تبريز در جايى بر سر راه شرق و غرب قرار داشت . به همين دليل كالاهاى شرقى براى فروش در اروپا و كالاهاى اروپايى براى عرضه در شرق در تبريز گرد مىآمد . گفتنى است كه تبريز در ميان كشورهاى شرق و غرب به نوعى مركز فروش تبديل شده بود . « 3 »

3 . ابريشم شروان و گيلان به واسطهء تبريز به جاهاى ديگر به ويژه اروپا صادر مىشد . تجارت ابريشم خام يكى از اساسىترين رشته‌هاى تجارت تبريز بود .

4 . تجارت با اروپا از طريق روسيه نقش مهمى در پيشرفت تجارت در تبريز همانند باكو و شماخى ايفا كرد .

5 . كالاهاى مورد نياز كارخانه‌هاى اروپا مانند ابريشم خام ، پنبه و پوست در تبريز جمع مىشد .

6 . رونق تجارت با منافع دربار و اعيان بزرگ هماهنگ بود . بخش مهمى از درآمد دولت

( 1 ) . 31 s . 1964 . F . Aliev . XVIII asrin birinji iarisinda azarbaijanda tijarat . Baku ( 2 ) . دون ژوان ايرانى ، ص 216 . ( 3 ) . ابو القاسم طاهرى ، جغرافياى تاريخى گيلان و مازندران و آذربايجان از نظر جهانگردان ، ص 89 .