تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — الصفحة ٣١٠
پىنوشتهاى پيوست 3
( 40 ) منظور مسعودى دن است ( درج 2 ، ص 360 آن را طنائيس مىخواند ) كه به درياى آزوف مىرسد . اشتباه عمدهء او اين است كه مجددا راه خاكى ميان ولگا و دن را شاخه‌اى از ولگا مىداند كه به درياى آزوف مىريزد . البته او دربارهء امكان ارتباط اين دو رود از طريق خشكى حق داشت . اين ارتباط در 31 مه 1952 با افتتاح كانال ولگا - دن برقرار شد .
( 41 ) ظاهرا از دشتهايى مىآمدند كه تا غرب دن گسترده است .
( 42 ) تنگه‌هاى كرچ
Kerch
؟
( 43 ) در نسخهء
P
نهر ، در نسخهء
E
بحر : « رود بزرگ » .
( 44 ) به اين معنى كه از درياى آزوف رو به بالا تا دن و سپس ( با پيمودن راه خاكى ) رو به پايين تا ولگا .
( 45 ) استباح ، « مباح دانست ، همگانى كرد » .
( 46 ) اين مطلب در خور توجه است ، شايد منظور مسعودى حمله‌هاى پياپى روس در 300 / 916 باشد ، كه تاريخنويسان مازندران اخبار آنها را مفصلتر گرد آورده‌اند .
نگاه كنيد به مطالبى كه زير عنوان روس آمده است .
( 47 ) مسعودى ، ج 1 ، ص 274 ، مىگويد كه خود از آبسكون به طبرستان « و غيرها » با كشتى رفته است .
( 48 ) در نسخهء
E
مىافزايد « و ( با ) ساحل جرجان و دسته‌اى از مردم مؤديعه ( * بردعه ) ، ارّان و سفلان ( * شروان ) ، به همراه سردارى از سرداران ابن ابى السّاج » .
( 49 ) در مدخل بندر باكو چندين جزيرهء كوچك است ( نارگن
Nargen
، ژيلوى
Zhiloy
، آرتيوم
( Artyom
.
( 50 ) به گونه‌اى كه در نسخهء
E
تصحيح شده است .
( 51 ) در نسخهء
E
« غامر » ، زير آب مىرود .
( 52 ) با قايق رودخانه‌اى فرق دارد ، نگاه كنيد به چند صفحهء پيش .
( 53 ) يعنى ساحل غربى ولگا ، به خلاف نظر ماركوارت
( Streifzu ? ge , P . 337 )
.
( 54 ) مىرساند كه روسها در اصل كمتر از 000 50 تن بوده‌اند .
( 55 ) مسعودى همين نتيجه‌گيرى را پيش از اين درج 1 ، ص 273 طرح كرده است ،