تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٩
پىنوشتهاى پيوست 3
مطالب زيربخش 9 . مطلب مربوط به آبراه با گفته‌هاى ديگر مسعودى ( ج 1 ، ص 273 ، و ج 2 ، ص 24 ) به كلى مغاير است .
( 29 ) خطايى در مورد مايطس ، درياى آزوف .
( 30 ) هنوز زود است كه بخواهيم آن را اميرنشين تمتركن
Tmutorokan
بدانيم .
( 31 ) اصطخرى ، ص 226 ، و ديگران اين مطلب را تنها دربارهء يكى از سه طايفهء روس به نام الارثا ، ارتا
Art
( ؟ ) گفته‌اند . بنا به گفتهء اصطخرى ، نسخهء خطى چستربيتى ، ارتا ( كذا ) به صحراى غيرمسكون شمالى متصل بود .
( 32 ) منظور شماليترين سرزمينهاست . مسعودى در اين قسمت چند بار بلغارهاى ساكن كنارهء ولگا را با بلغارهاى ولگا اشتباه مىگيرد . نگاه كنيد به : شرح و توضيح ماركوارت بر اين فصل : در
( Streifzu ? ge , P . 142 - 55 .
( 33 ) محفوظ منهم ؛ در نسخهء
E
محضّر . اين راه را ابن فضلان در 17 - 43 شرح داده است .
( 34 ) به نظر مىآيد كه بازتابى از ورود سفر خليفه به بلغار در 309 / 922 باشد . ابن فضلان در آن سفر از همراهان سفير بود .
( 35 ) باربيه دمينار آن را « پوستهاى سياه » ترجمه كرده است . د . كوان
D . Cowan
به من پيشنهاد كرد كه به « جامه‌اى سياه » ( ؟ ) ترجمه شود . سواد حتى مىتواند به معناى « جمعيت زيادى از مردم » باشد . در نسخهء
E
بنود آمده است ، به معناى درفشها .
( 36 ) خلط دو مملكت بلغار !
( 37 ) نگاه كنيد به : ماركوارت
( Streifzu ? ge , P . 151 )
كه به جاى برغر ، * بژغر
Baz ? ghar
، ( مجارها ) را پيشنهاد مىكند .
( 38 ) نگاه كنيد به گزارش ابن فضلان ، چاپ زكى وليدى طوغان : 1939 ، 50 ، كه در آن او به ديزى هم اشاره مىكند .
( 39 ) متن اين قسمت را كه در ادامهء زيربخش 6 مىآيد ، ماركوارت
( Streifzu ? ge p . 330 - 53
شرح و توضيح داده است . نگاه كنيد به :
Dunlop , l . c . , 209 ; A . Melvinger , Les premier ? es incursions des Vikings en Occident , d'apre ? s les sources arabes ; Upsola 1955 , P . 67 .